Đặt tiền để bảo đảm

Đặt tiền để bảo đảm là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam, theo đó bị can, bị cáo (hoặc người thân thích của họ) nộp một khoản tiền vào tài khoản tạm giữ để được ra khỏi trại tạm giam. Thực hiện đủ nghĩa vụ đã cam đoan thì được trả lại tiền; vi phạm thì bị bắt tạm giam và mất tiền.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Đặt tiền để bảo đảm là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam. Căn cứ tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, nhân thân và tình trạng tài sản của bị can, bị cáo, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án có thể quyết định cho họ hoặc người thân thích của họ đặt tiền để bảo đảm.

Khoản 1 Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 (hiệu lực từ 01/7/2016), văn bản hợp nhất số 17/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026; chi tiết tại Thông tư liên tịch số 06/2018/TTLT-BCA-BQP-BTC-VKSNDTC-TANDTC ngày 07/8/2018.

Giải nghĩa dễ hiểu

Chỉ dành cho người đang bị tạm giam

Thông tư liên tịch 06/2018 áp dụng cho bị can, bị cáo đang bị tạm giam. Người đang tại ngoại không có lý do gì phải đặt tiền. Tiền đặt phải là Việt Nam đồng, thuộc sở hữu hợp pháp của bị can, bị cáo, người thân thích hoặc người đại diện (với người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm tâm thần, thể chất).

Mức tiền tối thiểu (Điều 4 TTLT 06/2018)

Đây là mức sàn; cơ quan tố tụng thường đặt mức cao hơn nhiều khi số tiền chiếm đoạt hoặc tài sản của bị can lớn.

Quy trình bốn bước

1. Đơn đề nghị của bị can (gửi qua trại tạm giam, trại phải chuyển trong 01 ngày làm việc) hoặc của người thân thích gửi thẳng cơ quan đang thụ lý.
2. Thông báo cho đặt tiền trong 03 ngày làm việc nếu đủ điều kiện; không đủ thì phải trả lời bằng văn bản nêu lý do.
3. Nộp tiền trong 03 ngày làm việc kể từ khi nhận thông báo, tại Kho bạc Nhà nước vào tài khoản tạm giữ.
4. Quyết định áp dụng trong 02 ngày làm việc kể từ khi nhận chứng từ nộp tiền. Giai đoạn điều tra: Cơ quan điều tra ra quyết định, Viện kiểm sát phê chuẩn và đồng thời hủy tạm giam; giai đoạn truy tố, xét xử: Viện kiểm sát, Tòa án tự quyết định và gửi ngay cho trại tạm giam.

Ai không được đặt tiền

Bị can, bị cáo dùng thủ đoạn xảo quyệt, phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, cố ý gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng; người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, ngoan cố chống đối, côn đồ, tái phạm, tái phạm nguy hiểm; người bị tạm giam do bắt theo truy nã; phạm nhiều tội; phạm tội nhiều lần (khoản 2 Điều 7 TTLT 06/2018).

Phân biệt đặt tiền để bảo đảm với bảo lĩnh và đặt cọc

Ví dụ tình huống

Bà Trịnh Thu Hằng, 52 tuổi, chủ doanh nghiệp tư nhân, bị khởi tố về tội trốn thuế theo khoản 3 Điều 200 BLHS (trốn 1,2 tỷ đồng, khung tù 02–07 năm, tội nghiêm trọng) và bị tạm giam vì có dấu hiệu tẩu tán tài sản. Bà phạm tội lần đầu; sau một tháng đã nộp đủ số thuế trốn. Ngày 05/5/2026, con trai bà nộp đơn đề nghị cho đặt tiền. Ngày 08/5, Cơ quan điều tra ra thông báo cho đặt 250 triệu đồng (cao hơn mức sàn 100 triệu vì quy mô doanh nghiệp). Ngày 11/5, anh nộp tiền tại Kho bạc Nhà nước vào tài khoản tạm giữ của Cơ quan điều tra. Ngày 12/5, Cơ quan điều tra ra quyết định áp dụng, gửi Viện kiểm sát; Viện kiểm sát phê chuẩn và hủy tạm giam; bà Hằng được về nhà và làm giấy cam đoan ba nghĩa vụ.

Tháng 11/2026, Tòa xử bà 02 năm tù cho hưởng án treo. Cùng với bản án, Hội đồng xét xử ra quyết định hủy biện pháp đặt tiền; con trai bà nộp đơn kèm quyết định cho Tòa án (chủ tài khoản giai đoạn xét xử), trong 03 ngày làm việc Tòa lập hồ sơ để anh rút lại đủ 250 triệu đồng tại Kho bạc. Nếu giữa chừng bà Hằng bỏ đi nước ngoài, số tiền này đã bị tịch thu nộp ngân sách.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Nghĩa vụ cam đoan giống bảo lĩnh: có mặt theo triệu tập; không bỏ trốn, không tiếp tục phạm tội; không mua chuộc, ép người khai gian, tiêu hủy chứng cứ, tẩu tán tài sản, đe dọa người làm chứng, bị hại (khoản 2 Điều 122 BLTTHS).
• Người thân thích nộp tiền cũng phải làm giấy cam đoan không để bị can, bị cáo vi phạm; vi phạm thì tiền của chính người đó bị tịch thu (khoản 5 Điều 122).
• Thời hạn đặt tiền theo thời hạn điều tra, truy tố, xét xử; người bị kết án tù thì kéo dài tới khi đi chấp hành án.
• Trả lại tiền khi vụ án đình chỉ, bị can chết, đã chấp hành đủ nghĩa vụ, hoặc được tuyên không có tội, miễn hình phạt, phạt không phải tù, án treo, hay mức tù không vượt thời gian đã tạm giam.
• Tịch thu khi vi phạm cam đoan hoặc bị bắt tạm giam về tội đã phạm trước đó, tiếp tục phạm tội; thủ tục như tịch thu vật chứng sung quỹ nhà nước.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Đặt tiền là mua tự do, nộp đủ là được." — Đúng: luật dùng chữ "có thể"; cơ quan tố tụng xét tính chất hành vi, nhân thân, tài sản và có quyền từ chối, nhiều nhóm bị loại trừ hẳn.
• Sai: "Tiền đặt được trừ vào tiền phạt hoặc tiền bồi thường." — Đúng: tiền đặt để bảo đảm chỉ bảo đảm sự có mặt; nghĩa vụ phạt tiền, bồi thường xử lý riêng. Muốn dùng phải làm thủ tục riêng sau khi được trả lại.
• Sai: "Nộp tiền là xong, không phải trình diện." — Đúng: vẫn phải có mặt mỗi lần triệu tập; một lần vắng mặt không lý do chính đáng có thể mất cả khoản tiền.
• Sai: "Mức tiền là 10, 30, 50, 100 triệu." — Đúng: mức sàn hiện hành theo TTLT 06/2018 là 30, 100, 200, 300 triệu đồng.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Tương đương gần nhất là bail theo nghĩa hẹp — monetary bail, cash bail hoặc bail deposit; người nộp thay là surety. Khi dịch văn bản Việt Nam nên dùng deposit of money as security để phân biệt với bảo lĩnh (release on guarantee). Không có chế định "bail bond" thương mại như ở Hoa Kỳ: ở Việt Nam không có công ty bảo lãnh nhận tiền phí để nộp thay.

Thuật ngữ liên quan

• Tạm giam — biện pháp mà đặt tiền thay thế
• Bảo lĩnh — biện pháp thay thế không dùng tiền
• Biện pháp ngăn chặn — nhóm biện pháp chứa đặt tiền để bảo đảm
• Cấm đi khỏi nơi cư trú — thường áp dụng kèm để quản lý người được tại ngoại
• Tội nghiêm trọng — loại tội quyết định mức tiền sàn 100 triệu đồng
• Đặt cọc — chế định dân sự dễ nhầm tên

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13, Điều 109, 113, 122, 125 — văn bản hợp nhất số 17/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026, đang có hiệu lực.
• Thông tư liên tịch số 06/2018/TTLT-BCA-BQP-BTC-VKSNDTC-TANDTC quy định chi tiết trình tự, thủ tục, mức tiền đặt, việc tạm giữ, hoàn trả, tịch thu, nộp ngân sách nhà nước số tiền đã đặt để bảo đảm — văn bản hướng dẫn đang được áp dụng.
• Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 (sửa đổi 2017, 2025), Điều 9 (phân loại tội phạm); Điều 200 dùng trong ví dụ.

Hỏi đáp nhanh

Phải nộp bao nhiêu tiền để người nhà được tại ngoại?

Mức do cơ quan đang thụ lý quyết định nhưng không dưới 30 triệu (tội ít nghiêm trọng), 100 triệu (nghiêm trọng), 200 triệu (rất nghiêm trọng), 300 triệu đồng (đặc biệt nghiêm trọng). Có thể giảm còn không dưới một nửa nếu bị can là người dưới 18 tuổi, có nhược điểm tâm thần, thể chất, thương binh, bệnh binh, người có công (Điều 4 TTLT 06/2018).

Bị cáo bị tuyên tù giam thì tiền đã đặt có mất không?

Không mất nếu bị cáo đã chấp hành đủ nghĩa vụ cam đoan: sau khi bản án có hiệu lực, Chánh án Tòa án xét xử sơ thẩm ra quyết định hủy biện pháp và tiền được trả lại. Tiền chỉ bị tịch thu khi bị can, bị cáo vi phạm cam đoan, bỏ trốn hoặc tiếp tục phạm tội.

Nộp tiền mặt cho Điều tra viên được không?

Không. Tiền phải nộp vào tài khoản tạm giữ tại Kho bạc Nhà nước của Cơ quan điều tra (giai đoạn điều tra, truy tố) hoặc của Tòa án xét xử sơ thẩm (giai đoạn xét xử); vụ án trong quân đội thì nộp tại cơ quan tài chính quân đội có biên bản. Ai nhận tiền tay ngoài quy trình này là dấu hiệu lừa đảo "chạy án".

Bị can đã bị bắt theo truy nã thì có được đặt tiền không?

Không. TTLT 06/2018 loại trừ người bị tạm giam do bắt theo truy nã, người chủ mưu, cầm đầu, côn đồ, tái phạm, phạm nhiều tội, phạm tội nhiều lần, phạm tội có tổ chức hoặc dùng thủ đoạn xảo quyệt.