Bảo hiểm tài sản

Bảo hiểm tài sản là loại bảo hiểm phi nhân thọ có đối tượng là tài sản theo Bộ luật Dân sự — nhà xưởng, máy móc, hàng hóa, nhà ở, phương tiện. Khi tài sản bị tổn thất do rủi ro được bảo hiểm, doanh nghiệp bồi thường theo giá thị trường và mức thiệt hại thực tế, không vượt số tiền bảo hiểm.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

1. Đối tượng bảo hiểm của hợp đồng bảo hiểm tài sản là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Khoản 1 Điều 43 Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 (hiệu lực từ 01/01/2023; sửa đổi bởi Luật số 139/2025/QH15, hiệu lực từ 01/01/2026). Luật không định nghĩa riêng "bảo hiểm tài sản"; hợp đồng bảo hiểm tài sản là một trong ba loại hợp đồng phi nhân thọ (khoản 1 Điều 15), được điều chỉnh tại Mục 3 Chương II (Điều 43 đến Điều 56). Tài sản gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản (Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015).

Giải nghĩa dễ hiểu

Ai được mua

Người mua phải có quyền lợi có thể được bảo hiểm: quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản, hoặc quyền chiếm hữu, sử dụng hợp pháp của người không phải chủ — người thuê xưởng, người nhận thế chấp, người giữ hàng (khoản 1 Điều 44). Khác bảo hiểm con người, quyền lợi này phải có tại thời điểm xảy ra tổn thất (khoản 3 Điều 44): bán nhà rồi thì không đòi được bồi thường cho căn nhà đó.

Số tiền bảo hiểm và ba tình huống lệch giá

• Đúng giá trị: số tiền bảo hiểm bằng giá thị trường lúc giao kết — trường hợp chuẩn.
• Trên giá trị (Điều 47): số tiền cao hơn giá thị trường. Cố ý thì bị cấm; vô ý thì chỉ được bồi thường theo giá thị trường lúc thiệt hại và được hoàn phần phí tương ứng số tiền vượt.
• Dưới giá trị (Điều 48): số tiền thấp hơn giá thị trường. Doanh nghiệp chỉ bồi thường theo tỷ lệ số tiền bảo hiểm trên giá thị trường, kể cả khi thiệt hại nhỏ hơn số tiền bảo hiểm.
• Bảo hiểm trùng (Điều 49): từ hai hợp đồng trở lên cho cùng tài sản, rủi ro, thời hạn mà tổng số tiền vượt giá trị. Mỗi hợp đồng trả theo tỷ lệ số tiền của mình trên tổng; tổng bồi thường không vượt thiệt hại thực tế.

Căn cứ và hình thức bồi thường

Số tiền bồi thường tính theo giá thị trường tại thời điểm, nơi xảy ra tổn thất và mức độ thiệt hại thực tế, trừ khi có thỏa thuận khác; chi phí xác định giá và thiệt hại do doanh nghiệp chịu (Điều 51). Hình thức: sửa chữa, thay thế hoặc trả tiền; không thỏa thuận được thì trả tiền (Điều 52). Đã thay thế hoặc trả toàn bộ thì doanh nghiệp được thu hồi tài sản hư hỏng.

Nghĩa vụ của người được bảo hiểm

• Tuân thủ quy định phòng cháy, chữa cháy, an toàn lao động; không thực hiện biện pháp an toàn sau thời hạn doanh nghiệp ấn định thì có thể bị tăng phí hoặc chấm dứt hợp đồng (Điều 55).
• Thông báo khi sự kiện xảy ra theo thời hạn thỏa thuận; chậm thông báo có thể bị giảm trừ tiền bồi thường tương ứng thiệt hại doanh nghiệp phải chịu, nếu hợp đồng có thỏa thuận chế tài (Điều 46).
• Không được từ bỏ tài sản và phải làm những gì có thể để giảm tổn thất (Điều 56).

Phân biệt bảo hiểm tài sản với bảo hiểm thiệt hại và bảo hiểm trách nhiệm

Ví dụ tình huống

Tình huống 1 — dưới giá trị. Công ty Phúc An ở tỉnh Đồng Nai mua bảo hiểm mọi rủi ro tự nguyện cho dây chuyền máy móc giá thị trường 10 tỷ đồng nhưng chỉ ghi số tiền bảo hiểm 6 tỷ đồng để giảm phí. Ngày 15/7/2026 nước tràn làm hỏng một phần dây chuyền, thiệt hại 2 tỷ đồng, mức khấu trừ 20 triệu đồng/vụ. Theo Điều 48, doanh nghiệp bồi thường 2 tỷ × 6/10 = 1,2 tỷ đồng, trừ khấu trừ còn 1,18 tỷ đồng — dù 2 tỷ đồng vẫn thấp hơn số tiền bảo hiểm 6 tỷ đồng.

Tình huống 2 — bảo hiểm trùng. Giả sử Phúc An bảo hiểm dây chuyền ở hai nơi: 6 tỷ đồng tại hãng A, rồi theo yêu cầu của ngân hàng nhận thế chấp mua thêm 9 tỷ đồng tại hãng B, cùng rủi ro, cùng thời hạn. Thiệt hại 3 tỷ đồng: tổng số tiền 15 tỷ đồng, A trả 3 × 6/15 = 1,2 tỷ đồng, B trả 3 × 9/15 = 1,8 tỷ đồng. Tổng 3 tỷ đồng, đúng thiệt hại thực tế.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc: cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ phải mua theo Nghị định 67/2023/NĐ-CP; số tiền bảo hiểm tối thiểu là giá thị trường của toàn bộ tài sản (khoản 1 Điều 24), nên không được mua dưới giá trị; doanh nghiệp bảo hiểm được từ chối bán khi cơ sở chưa nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy hoặc đang bị đình chỉ hoạt động vì vi phạm (khoản 5 Điều 4).
• Hao mòn tự nhiên, bản chất vốn có của tài sản (gỉ sét, mục, tự bốc cháy của hàng hóa) không được bồi thường trừ khi có thỏa thuận (Điều 50).
• Tài sản thế chấp: ngân hàng có thể yêu cầu tài sản bảo đảm được bảo hiểm theo thỏa thuận cho vay, nhưng không được gắn việc bán bảo hiểm không bắt buộc với khoản vay (khoản 5 Điều 15 Luật Các tổ chức tín dụng 2024).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: thiệt hại nhỏ hơn số tiền bảo hiểm thì được bồi thường đủ. Đúng: nếu mua dưới giá trị, vẫn bị chia tỷ lệ.
• Sai: mua ở hai hãng thì nhận tiền hai lần. Đúng: bảo hiểm tài sản không cho lời; tổng tiền không vượt thiệt hại.
• Sai: cháy xong cứ dọn dẹp, sửa chữa rồi gửi hóa đơn. Đúng: phải báo ngay, giữ hiện trường để giám định; tự ý sửa trước có thể mất căn cứ chứng minh thiệt hại.
• Sai: có bảo hiểm thì tài sản của người thứ ba bị cháy lan cũng được đền. Đúng: thiệt hại của người khác thuộc bảo hiểm trách nhiệm, phải mua riêng.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

• property insurance — bảo hiểm tài sản; sum insured — số tiền bảo hiểm; deductible — mức khấu trừ.
• over-insurance, under-insurance, double insurance — trên giá trị, dưới giá trị, bảo hiểm trùng; average clause — điều khoản bồi thường theo tỷ lệ.
• reinstatement value — giá trị thay thế mới, khác market value hoặc actual cash value là giá đã trừ khấu hao.

Thuật ngữ liên quan

• Bảo hiểm phi nhân thọ — loại hình bao trùm.
• Số tiền bảo hiểm — căn cứ xác định trên, dưới giá trị.
• Bồi thường bảo hiểm — cách tính tiền khi có tổn thất.
• Thế quyền đòi bồi thường — doanh nghiệp đòi người gây tổn thất.
• Bảo hiểm trách nhiệm dân sự — bảo hiểm cho thiệt hại gây ra cho người khác.
• Tài sản — khái niệm gốc theo Bộ luật Dân sự.
• Giám định — xác định nguyên nhân, mức tổn thất.

Căn cứ pháp lý

• Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 (sửa đổi bởi Luật số 139/2025/QH15) — Điều 15, Điều 43 đến Điều 56.
• Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 — Điều 105 (tài sản).
• Nghị định 67/2023/NĐ-CP về bảo hiểm bắt buộc, sửa đổi bởi Nghị định 220/2026/NĐ-CP (hiệu lực 01/7/2026) — bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc.
• Nghị định 46/2023/NĐ-CP — Điều 4 các nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ.
• Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15 — khoản 5 Điều 15.

Hỏi đáp nhanh

Mua bảo hiểm nhà với số tiền cao hơn giá trị thì có được bồi thường nhiều hơn không?

Không. Doanh nghiệp chỉ bồi thường theo giá thị trường của tài sản lúc xảy ra thiệt hại và hoàn lại phần phí tương ứng với số tiền vượt (Điều 47). Cố ý mua trên giá trị là hành vi bị cấm.

Ai trả chi phí giám định khi nhà bị cháy?

Doanh nghiệp bảo hiểm (khoản 1 Điều 53). Nếu hai bên không thống nhất nguyên nhân, mức tổn thất, có thể thuê giám định viên độc lập; không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án hoặc Trọng tài trưng cầu, và kết luận đó ràng buộc cả hai bên.

Nhà chung cư có phải mua bảo hiểm cháy nổ không?

Nhà chung cư thường thuộc danh mục cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ nên phải mua bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc (Luật Nhà ở 2023, Nghị định 67/2023/NĐ-CP). Ai đứng ra mua cho phần sở hữu chung, sở hữu riêng thực hiện theo quy chế quản lý, sử dụng nhà chung cư; chủ hộ vẫn có thể mua thêm bảo hiểm nhà tư nhân tự nguyện.

Tài sản cũ bị hỏng có được đền bằng đồ mới không?

Mặc định bồi thường theo giá thị trường, tức đã trừ khấu hao (Điều 51). Muốn được thay mới phải mua điều khoản bồi thường theo giá trị thay thế mới và đóng phí tương ứng.