Xóa án tích là việc chấm dứt án tích của người đã bị kết án khi họ đáp ứng đủ điều kiện và thời hạn luật định; từ đó người này được coi như chưa bị kết án. Pháp luật chia ba dạng: đương nhiên được xóa án tích, xóa án tích theo quyết định của Tòa án và xóa án tích trong trường hợp đặc biệt.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
Người bị kết án được xóa án tích theo quy định tại các điều từ Điều 70 đến Điều 73 của Bộ luật này.
Người được xóa án tích coi như chưa bị kết án.
Khoản 1 Điều 69 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, sửa đổi năm 2017 (hiệu lực từ 01/01/2018). Các điều 69–73 không bị Luật 86/2025/QH15 sửa đổi.
Giải nghĩa dễ hiểu
Đương nhiên xóa án tích (Điều 70) — áp dụng cho gần như mọi tội
Áp dụng cho người bị kết án về mọi tội, trừ các tội xâm phạm an ninh quốc gia (Chương XIII) và tội phá hoại hòa bình, chống loài người, tội phạm chiến tranh (Chương XXVI). Phải hội đủ ba điều kiện: đã chấp hành xong hình phạt chính hoặc hết thời gian thử thách án treo (hoặc hết thời hiệu thi hành bản án); đã chấp hành xong hình phạt bổ sung và các quyết định khác của bản án; không phạm tội mới trong thời hạn sau:
| Hình phạt chính đã tuyên | Đương nhiên xóa (Điều 70) | Theo quyết định Tòa án (Điều 71) |
|---|---|---|
| Cảnh cáo, cải tạo không giam giữ, tù cho hưởng án treo | 01 năm | 01 năm |
| Phạt tiền | 01 năm | (không quy định riêng) |
| Tù đến 05 năm | 02 năm | 03 năm |
| Tù trên 05 năm đến 15 năm | 03 năm | 05 năm |
| Tù trên 15 năm, chung thân, tử hình đã được giảm án | 05 năm | 07 năm |
Nếu hình phạt bổ sung (quản chế, cấm cư trú, cấm hành nghề, tước một số quyền công dân...) kéo dài hơn các mốc 01, 02, 03 năm thì án tích chỉ được xóa khi chấp hành xong hình phạt bổ sung đó.
Xóa án tích theo quyết định của Tòa án (Điều 71)
Chỉ dành cho người bị kết án về tội thuộc Chương XIII và Chương XXVI. Tòa án xem xét tính chất tội phạm, thái độ chấp hành pháp luật, thái độ lao động, ngoài các thời hạn nêu trên.
Trường hợp đặc biệt (Điều 72)
Người có tiến bộ rõ rệt, đã lập công, được cơ quan nơi làm việc hoặc chính quyền địa phương đề nghị thì Tòa án có thể xóa án tích khi đã qua ít nhất một phần ba thời hạn ở Điều 70 hoặc Điều 71.
Cách tính thời hạn (Điều 73)
Thời hạn căn cứ vào hình phạt chính đã tuyên, không phải thời gian thực tế ngồi tù sau khi được giảm án. Phạm tội mới khi chưa được xóa án tích và bị kết án bằng bản án có hiệu lực thì thời hạn xóa án tích cũ tính lại từ ngày chấp hành xong hình phạt chính (hoặc hết thử thách) của bản án mới. Người được miễn chấp hành phần hình phạt còn lại cũng được coi như đã chấp hành xong.
Phân biệt đương nhiên xóa án tích với xóa án tích theo quyết định của Tòa án
| Tiêu chí | Đương nhiên | Theo quyết định Tòa án |
|---|---|---|
| Tội áp dụng | Mọi tội trừ Chương XIII, XXVI | Chỉ tội thuộc Chương XIII, XXVI |
| Thủ tục | Không cần đơn; cơ quan lý lịch tư pháp tự cập nhật, cấp Phiếu trong 05 ngày làm việc | Nộp đơn tại Tòa án đã xét xử sơ thẩm, kèm nhận xét của UBND cấp xã hoặc nơi làm việc |
| Ai quyết định | Tự động khi đủ điều kiện | Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm |
| Bị từ chối | Có thể khiếu nại việc cấp Phiếu | Bị bác thì chờ 01 năm (lần đầu) hoặc 02 năm (lần sau) mới xin lại |
Ví dụ tình huống
Tình huống 1. Ông Nguyễn Văn Sơn bị xử 04 năm tù về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, phải bồi thường 150 triệu đồng và nộp án phí. Ông được giảm án, ra trại ngày 12/8/2024, nhưng đến 20/3/2025 mới trả hết tiền bồi thường (có xác nhận của cơ quan thi hành án dân sự). Hình phạt chính đã tuyên là 04 năm (tù đến 05 năm) nên thời hạn là 02 năm. Ông chỉ đủ cả ba điều kiện khi đã trả xong bồi thường; tính thận trọng theo mốc này, đến 20/3/2027 ông mới chắc chắn được ghi "không có án tích". Nộp yêu cầu cấp Phiếu trước thời điểm đó, nhiều khả năng Phiếu vẫn ghi án tích.
Tình huống 2. Anh Lý Hoàng Nam bị xử 06 tháng tù về tội đánh bạc, chấp hành xong ngày 01/6/2025. Ngày 10/10/2026 anh lại bị kết án 01 năm tù về tội trộm cắp (bản án có hiệu lực 15/01/2027), chấp hành xong ngày 15/10/2027. Thời hạn xóa án tích cho cả hai bản án được tính lại: từ 15/10/2027 cộng 02 năm, tức 15/10/2029, nếu không phạm tội mới.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Thủ tục theo Điều 369 BLTTHS: với dạng đương nhiên, cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp cấp Phiếu ghi không có án tích trong 05 ngày khi nhận yêu cầu; với dạng theo quyết định Tòa án, Tòa chuyển hồ sơ cho Viện kiểm sát trong 03 ngày, Viện kiểm sát có ý kiến trong 05 ngày, Chánh án ra quyết định xóa hoặc bác đơn trong 05 ngày.
- Cơ quan cấp Phiếu đã đổi: từ 01/7/2026, theo Luật 107/2025/QH15, Phiếu lý lịch tư pháp do Cục Hồ sơ nghiệp vụ Bộ Công an và Công an cấp tỉnh cấp, nộp trực tuyến qua VNeID hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia. Hồ sơ nộp trước ngày đó vẫn giải quyết theo luật cũ.
- Tòa án đã xét xử sơ thẩm không còn tồn tại: nhiều bản án cũ do Tòa án cấp huyện xử (trước 01/7/2025). Thẩm quyền của các tòa này đã chuyển sang Tòa án nhân dân khu vực theo Luật 81/2025/QH15; đơn xin xóa án tích theo Điều 71 nên gửi Tòa án nhân dân khu vực đã tiếp nhận địa bàn.
- Giấy tờ hay thiếu nhất: giấy chứng nhận chấp hành xong án phạt tù hoặc thời gian thử thách, và xác nhận của cơ quan thi hành án dân sự về án phí, tiền phạt, bồi thường.
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: "Được giảm án còn 2 năm 6 tháng thì tính theo án dưới 3 năm." — Đúng: tính theo hình phạt chính đã tuyên (Điều 73).
- Sai: "Muốn xóa án tích phải làm đơn gửi Tòa." — Đúng: đa số trường hợp là đương nhiên; chỉ tội an ninh quốc gia và tội Chương XXVI mới phải xin Tòa.
- Sai: "Ra tù là bắt đầu tính thời hạn xóa án tích ngay." — Đúng: còn phải xong hình phạt bổ sung, án phí, bồi thường.
- Sai: "Xóa án tích thì hồ sơ biến mất hoàn toàn." — Đúng: Phiếu số 1 không ghi, nhưng Phiếu số 2 vẫn thể hiện án tích đã được xóa.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Có thể dịch expungement of criminal record (Mỹ) hoặc rehabilitation theo nghĩa pháp lý của luật Anh (Rehabilitation of Offenders Act), nơi án tích "hết hạn" gọi là spent conviction. Đương nhiên xóa án tích dịch automatic expungement hoặc automatic rehabilitation; xóa án tích theo quyết định Tòa án là judicial rehabilitation. Lưu ý: expungement ở Mỹ có nghĩa xóa hẳn hồ sơ, rộng hơn chế định Việt Nam vì Phiếu số 2 vẫn lưu.
Thuật ngữ liên quan
- Án tích — đối tượng của việc xóa.
- Án treo — thời hạn 01 năm sau khi hết thử thách.
- Tái phạm — chỉ xảy ra khi chưa được xóa án tích.
- Giảm thời hạn chấp hành hình phạt — không làm rút ngắn mốc xóa án tích.
- Thi hành án hình sự — nơi cấp giấy chứng nhận chấp hành xong.
- Hình phạt bổ sung — phải chấp hành xong mới được xóa.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, Điều 69–73 (Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH năm 2025).
- Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13, Điều 369 (sửa bởi Luật 99/2025/QH15: thay "chính quyền xã, phường, thị trấn" bằng "Ủy ban nhân dân cấp xã").
- Luật Lý lịch tư pháp số 28/2009/QH12, sửa đổi bởi Luật 68/2020/QH14 và Luật 107/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2026).
- Luật số 81/2025/QH15 sửa đổi Luật Tổ chức Tòa án nhân dân (hiệu lực 01/7/2025).
Hỏi đáp nhanh
Đương nhiên xóa án tích rồi thì có phải làm thủ tục gì không?
Không phải xin Tòa án. Cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp tự cập nhật "đã được xóa án tích"; khi người dân yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp mà đủ điều kiện thì Phiếu ghi không có án tích. Thực tế nên tự yêu cầu cấp Phiếu để kiểm tra và bổ sung giấy xác nhận đã thi hành xong án phí, bồi thường nếu hệ thống chưa cập nhật.
Chưa trả xong tiền bồi thường cho bị hại thì có được xóa án tích không?
Chưa. Điều 70 yêu cầu đã chấp hành xong hình phạt bổ sung và các quyết định khác của bản án — gồm bồi thường, án phí, truy thu. Nếu thật sự không có khả năng, cần làm thủ tục miễn, giảm nghĩa vụ hoặc xác nhận chưa có điều kiện thi hành theo pháp luật thi hành án dân sự.
Án tù 3 năm cho hưởng án treo thì bao lâu được xóa án tích?
Tính theo điểm a khoản 2 Điều 70: 01 năm kể từ khi hết thời gian thử thách (không phải 02 năm như án tù 3 năm thật). Ví dụ thử thách 5 năm hết ngày 30/6/2027 thì từ 30/6/2028 đương nhiên được xóa án tích, nếu không phạm tội mới và đã xong nghĩa vụ dân sự.
Bị bác đơn xin xóa án tích thì bao lâu được xin lại?
Bị bác lần đầu phải chờ 01 năm; bị bác từ lần thứ hai trở đi phải chờ 02 năm kể từ ngày bị bác đơn (khoản 3 Điều 71 BLHS). Thủ tục theo quyết định Tòa án chỉ áp dụng cho các tội xâm phạm an ninh quốc gia và tội phá hoại hòa bình, chống loài người, tội phạm chiến tranh.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.