Giảm thời hạn chấp hành hình phạt

Giảm thời hạn chấp hành hình phạt (thường gọi là giảm án) là việc Tòa án quyết định rút ngắn thời gian còn phải chấp hành của hình phạt cải tạo không giam giữ, tù có thời hạn hoặc tù chung thân, khi người bị kết án đã chấp hành được một thời gian nhất định, có nhiều tiến bộ và đã bồi thường được một phần nghĩa vụ dân sự. Đây là cơ chế khuyến khích cải tạo, diễn ra định kỳ trong năm.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

1. Người bị kết án cải tạo không giam giữ, phạt tù có thời hạn hoặc phạt tù chung thân, nếu đã chấp hành hình phạt được một thời gian nhất định, có nhiều tiến bộ và đã bồi thường được một phần nghĩa vụ dân sự, thì theo đề nghị của cơ quan thi hành án hình sự có thẩm quyền, Tòa án có thể quyết định giảm thời hạn chấp hành hình phạt. [...]

Thời gian đã chấp hành hình phạt để được xét giảm lần đầu là một phần ba thời hạn đối với hình phạt cải tạo không giam giữ, hình phạt tù có thời hạn, 12 năm đối với tù chung thân.

2. Một người có thể được giảm nhiều lần, nhưng phải bảo đảm chấp hành được một phần hai mức hình phạt đã tuyên. [...]

Điều 63 "Giảm mức hình phạt đã tuyên" Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13; khoản 1 và khoản 6 được sửa đổi bởi Luật số 86/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2025).

Giải nghĩa dễ hiểu

Ba điều kiện chung

1. Đã chấp hành đủ thời gian tối thiểu: 1/3 mức án với tù có thời hạn và cải tạo không giam giữ; 12 năm với tù chung thân. Thời gian tạm giam trước khi xét xử được tính vào thời gian đã chấp hành.
2. Có nhiều tiến bộ: thể hiện qua kết quả xếp loại chấp hành án theo quý (tốt, khá...), khen thưởng, lập công.
3. Đã bồi thường được một phần nghĩa vụ dân sự (nếu bản án có nghĩa vụ này).

Giới hạn tối thiểu phải ở thực tế

Người có lý do đáng khoan hồng thêm (lập công, quá già yếu, bệnh hiểm nghèo) có thể được xét giảm sớm hơn hoặc với mức cao hơn (Điều 64).

Phân biệt giảm thời hạn với tha tù trước thời hạn có điều kiện và đặc xá

Ví dụ tình huống

Bùi Văn Cường bị tuyên 10 năm tù về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (khoản 3 Điều 174), thời hạn tù tính từ ngày 01/3/2024, phải bồi thường 600 triệu đồng. Gia đình đã nộp 150 triệu đồng tại cơ quan thi hành án dân sự. Cường được xếp loại chấp hành án "tốt" nhiều quý liền.

• 1/3 của 10 năm là 03 năm 04 tháng: từ 01/7/2027 Cường đủ thời gian để được xét giảm lần đầu. Trại giam lập hồ sơ gồm trích sao bản án, văn bản đề nghị, kết quả xếp loại theo quý, tài liệu chứng minh đã bồi thường, chuyển Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi Cường chấp hành án và gửi Viện kiểm sát cùng cấp.
• Trong 02 ngày làm việc Chánh án phân công Thẩm phán; trong 05 ngày làm việc tiếp theo Thẩm phán mở phiên họp có Kiểm sát viên tham gia và ra quyết định (khoản 3 Điều 36 Luật 127/2025).
• Dù được giảm nhiều lần, Cường phải ở thực tế ít nhất 1/2 mức án — 05 năm, tức không thể ra trại trước 01/3/2029. Mức giảm mỗi lần phụ thuộc kết quả xếp loại và hướng dẫn liên ngành về giảm thời hạn chấp hành án phạt tù.
• Lừa đảo không thuộc nhóm bị loại trừ tại khoản 2 Điều 66, nên khi đã được giảm án, chấp hành ít nhất 1/2 mức án và nộp xong bồi thường, án phí, Cường còn có thể được xét tha tù trước thời hạn có điều kiện.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Thủ tục với án tù (Điều 36 Luật Thi hành án hình sự 127/2025, hiệu lực từ 01/7/2026): trại giam, trại tạm giam thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng hoặc cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cấp quân khu đề nghị; Tòa án nhân dân cấp tỉnh hoặc Tòa án quân sự cấp quân khu nơi phạm nhân chấp hành án quyết định; xét 03 đợt mỗi năm.
• Với cải tạo không giam giữ (Điều 99, 100 Luật 127/2025): xét vào dịp Tết Dương lịch, ngày Chiến thắng và Quốc khánh; mỗi năm một lần, mỗi lần giảm 03–09 tháng; phải có đơn của người chấp hành án; Tòa án nhân dân khu vực nơi người đó cư trú, làm việc quyết định.
• Người dưới 18 tuổi khi phạm tội: từ 01/01/2026, theo Điều 123 Luật Tư pháp người chưa thành niên — có tiến bộ và đã chấp hành 1/4 thời hạn thì được xét giảm; với án tù mỗi lần có thể giảm đến 04 năm nhưng phải chấp hành ít nhất 2/5 mức án; lập công hoặc bệnh hiểm nghèo thì được xét giảm ngay.
• Tham ô, nhận hối lộ bị tù chung thân: chỉ được xét giảm khi đã chủ động nộp lại ít nhất 3/4 tài sản và hợp tác tích cực hoặc lập công lớn (sửa đổi 2025).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Cải tạo tốt thì chắc chắn được giảm mỗi năm." — Đúng: còn phải đủ thời gian tối thiểu và đã bồi thường một phần; quyết định thuộc Tòa án.
• Sai: "Giảm án nhiều lần thì có thể ra trại sau 1/3 thời gian." — Đúng: thực tế phải chấp hành ít nhất 1/2 mức án (người chưa thành niên 2/5).
• Sai: "Tù chung thân là ở tù đến chết." — Đúng: sau 12 năm có thể được giảm xuống 30 năm, thực tế tối thiểu 20 năm.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Dịch là reduction of sentence hoặc sentence reduction; trong hệ thống Anh, Úc có khái niệm gần là remission (giảm án do cải tạo tốt). Không nhầm với parole / conditional release (tha tù trước thời hạn có điều kiện) và pardon / amnesty (đặc xá, đại xá). Tiêu đề Điều 63 BLHS dịch sát là reduction of the pronounced penalty.

Thuật ngữ liên quan

• Tù có thời hạn — hình phạt được xét giảm phổ biến nhất.
• Thi hành án hình sự — khung pháp lý của việc xét giảm.
• Hình phạt — giảm thời hạn chỉ áp dụng cho một số hình phạt.
• Án treo — không giảm án mà rút ngắn thời gian thử thách.
• Xóa án tích — thời hạn tính từ khi chấp hành xong mức án sau giảm.
• Bồi thường thiệt hại — bồi thường một phần là điều kiện để được giảm án.

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, Điều 40, 62, 63, 64, 65, 66 — Điều 63 sửa đổi bởi Luật số 86/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2025).
• Luật Thi hành án hình sự số 127/2025/QH15, Điều 36, 99, 100 (hiệu lực từ 01/7/2026, thay thế Luật số 41/2019/QH14).
• Luật Tư pháp người chưa thành niên số 59/2024/QH15, Điều 123 (hiệu lực từ 01/01/2026).
• Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 (sửa đổi 2021, 2025): thủ tục xét giảm, miễn chấp hành hình phạt.

Hỏi đáp nhanh

Một năm được xét giảm án mấy lần?

Theo khoản 5 Điều 36 Luật Thi hành án hình sự số 127/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2026), việc xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù thực hiện mỗi năm 03 đợt; mỗi người mỗi năm chỉ được xét giảm 01 lần. Nếu sau khi được giảm lại có lý do đặc biệt như lập công, quá già yếu, bệnh hiểm nghèo thì có thể được xét giảm tiếp nhưng không quá 02 lần trong 01 năm.

Chưa bồi thường cho bị hại thì có được giảm án không?

Điều 63 BLHS đòi người bị kết án "đã bồi thường được một phần nghĩa vụ dân sự". Hồ sơ đề nghị phải có tài liệu chứng minh kết quả bồi thường, khắc phục hậu quả (điểm e khoản 2 Điều 36 Luật 127/2025). Vì vậy gia đình phạm nhân thường chủ động nộp một phần tiền bồi thường tại cơ quan thi hành án dân sự và lấy biên lai trước mỗi đợt xét.

Người bị tù chung thân về tham ô có được giảm án không?

Có thể, nhưng từ 01/7/2025 phải đáp ứng điều kiện riêng: đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ và đã hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn (khoản 1 Điều 63 BLHS, sửa đổi bởi Luật 86/2025/QH15).

Đang được tạm đình chỉ chấp hành án hoặc đang hưởng án treo có được xét giảm theo Điều 63 không?

Điều 63 áp dụng cho người đang chấp hành cải tạo không giam giữ, tù có thời hạn, tù chung thân. Người hưởng án treo không "giảm thời hạn" mà có thể được rút ngắn thời gian thử thách khi đã chấp hành một nửa thời gian thử thách và có nhiều tiến bộ (khoản 4 Điều 65). Người được tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù đến 03 năm có thể được xét miễn phần còn lại theo khoản 4 Điều 62.