Giấy phép khai thác khoáng sản là văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép một tổ chức, cá nhân khai thác một loại khoáng sản tại khu vực, mức sâu, trữ lượng, công suất và thời hạn xác định. Khai thác vượt bất kỳ thông số nào ghi trong giấy phép đều là khai thác trái phép với phần vượt.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
Luật không có khoản định nghĩa riêng; giấy phép được xác định qua nội dung bắt buộc tại Điều 56:
2. Nội dung giấy phép khai thác khoáng sản bao gồm: a) Vị trí, diện tích khu vực khai thác khoáng sản; mức sâu được phép khai thác; b) Loại khoáng sản chính, khoáng sản đi kèm (nếu có); c) Trữ lượng hoặc khối lượng khoáng sản được phép khai thác; d) Công suất khai thác, phương pháp khai thác khoáng sản; đ) Thời hạn khai thác khoáng sản.
Khoản 2 Điều 56 Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15 (hiệu lực 01/7/2025), sửa đổi bởi Luật số 147/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026); văn bản hợp nhất số 53/VBHN-VPQH năm 2026
Giải nghĩa dễ hiểu
Ai được cấp
- Doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã có đăng ký ngành nghề khai thác khoáng sản (khoản 1 Điều 53).
- Hộ kinh doanh có ngành nghề khai thác: chỉ khoáng sản nhóm III (khoản 2 Điều 53).
- Từ 01/01/2026: nhà thầu thi công, nhà đầu tư, chủ đầu tư của dự án đầu tư công, PPP, công trình trọng điểm, khẩn cấp, phòng chống thiên tai, để lấy vật liệu nhóm III cho chính dự án (khoản 1a Điều 53, khoản 1a–1c Điều 55).
Tất cả phải đủ năng lực tài chính: vốn chủ sở hữu ít nhất 30% tổng dự toán dự án khai thác (Điều 55 Nghị định 193/2025/NĐ-CP).
Ai cấp
| Trường hợp | Cơ quan cấp (Điều 108, hiện hành) |
|---|---|
| Khoáng sản nhóm I (kim loại, năng lượng, đá quý, khoáng chất công nghiệp) | Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường |
| Khu vực biển ngoài ranh giới quản lý của tỉnh | Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường |
| Nhóm I tại khu vực khoáng sản phân tán, nhỏ lẻ đã được Bộ khoanh định | Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh |
| Nhóm II, nhóm III, nhóm IV; khai thác tận thu | Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh |
Cơ quan cấp phép cũng gia hạn, cấp lại, điều chỉnh, thu hồi và chấp thuận chuyển nhượng. Từ 01/01/2027, Luật số 21/2026/QH16 đổi tên gọi cơ quan cấp Bộ và sắp xếp lại một số thẩm quyền.
Thời hạn
- Giấy phép thường: theo dự án, không quá 30 năm (gồm xây dựng cơ bản), gia hạn nhiều lần nhưng tổng thời gian gia hạn không quá 20 năm (điểm a khoản 4 Điều 56).
- Giấy phép tận thu: tối đa 10 năm, gia hạn tổng không quá 05 năm (Điều 68).
- Giấy phép nhóm IV: tối đa 10 năm, gia hạn tổng không quá 05 năm; nếu cấp để phục vụ công trình cụ thể thì không vượt thời hạn thi công công trình đó (Điều 88 Nghị định 193/2025/NĐ-CP).
Gia hạn và cấp lại
Gia hạn là kéo dài thời hạn cho trữ lượng còn lại; Nghị định 193/2025/NĐ-CP yêu cầu nộp hồ sơ khi giấy phép còn hiệu lực ít nhất 30 ngày, nộp muộn bị xử phạt trước rồi mới xét (Điều 62). Luật số 147/2025/QH15 sửa điểm b khoản 4 Điều 56: hết thời hạn hoặc đã hết lượt gia hạn mà khu vực còn trữ lượng thì được cấp lại theo đề nghị của chính người đã có giấy phép, thời hạn mới tính theo điểm a (trừ cát, sỏi lòng sông theo khoản 3 Điều 87).
Phân biệt giấy phép khai thác với giấy phép thăm dò và giấy xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản
| Tiêu chí | Giấy phép khai thác | Giấy phép thăm dò | Xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản |
|---|---|---|---|
| Cho phép | Đưa khoáng sản ra khỏi lòng đất để sử dụng, kinh doanh | Xác định trữ lượng, chất lượng; cấm lợi dụng để khai thác | Tận dụng khoáng sản lấy lên khi thi công công trình |
| Căn cứ | Điều 53–66 | Điều 37–52 | Điều 75–76 |
| Tiền cấp quyền | Phải nộp | Không | Phải nộp, trừ trường hợp khoản 3 Điều 98 |
Ví dụ tình huống
Tình huống 1. Công ty Đá Hoàng Long có giấy phép khai thác đá vôi làm vật liệu xây dựng tại tỉnh Thanh Hóa hết hạn ngày 30/6/2026, mỏ còn khoảng 400.000 m³, nhưng công ty không kịp nộp hồ sơ gia hạn; tháng 9/2026 mới làm thủ tục. Theo điểm b khoản 4 Điều 56 đã sửa bởi Luật số 147/2025/QH15, công ty được đề nghị cấp lại giấy phép, thời hạn mới tối đa 30 năm. Điều kiện: hoàn thành nghĩa vụ của giấy phép cũ, có kết quả thẩm định đánh giá tác động môi trường hoặc giấy phép môi trường, thiết kế mỏ điều chỉnh được chấp thuận (Điều 63 Nghị định 193/2025/NĐ-CP). Từ 01/7/2026 đến khi có giấy phép mới, công ty phải dừng khai thác; khai thác trong khoảng này là khai thác không phép.
Tình huống 2. Tháng 4/2026, nhà thầu thi công một đoạn đường cao tốc vốn đầu tư công tại tỉnh Quảng Ngãi cần 500.000 m³ cát xây dựng. Nhà thầu đề nghị Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh cấp giấy phép khai thác mỏ cát nhóm III trực tiếp cho mình. Không phải xin chấp thuận chủ trương đầu tư, không phải làm thủ tục đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường; nhưng hồ sơ dự án phải có nội dung kỹ thuật an toàn, bảo vệ môi trường và ký quỹ phục hồi môi trường; cát chỉ được dùng cho công trình ghi trong giấy phép (khoản 1a–1c Điều 55).
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Nguyên tắc cấp: không chồng lên khu vực người khác đang thăm dò, khai thác hợp pháp; phù hợp quy hoạch; không cấp trong khu vực dự trữ quốc gia, khu vực cấm, tạm cấm, trừ ngoại lệ (Điều 55).
- Đã khai thác hết trữ lượng cấp phép mà mỏ còn khoáng sản và giấy phép còn hiệu lực: phải báo cáo để điều chỉnh giấy phép, không được khai thác tiếp phần ngoài trữ lượng (điểm n khoản 2 Điều 59).
- Chấm dứt hiệu lực: bị thu hồi, hết hạn không đủ điều kiện gia hạn, cấp lại, trả lại, doanh nghiệp giải thể, phá sản, bị thu hồi đất, theo bản án; sau đó 06 tháng phải di dời tài sản và đóng cửa mỏ (Điều 66).
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: giấy phép hết hạn thì cứ khai thác tiếp trong lúc chờ gia hạn. — Đúng: phải tạm dừng, chỉ quản lý, bảo vệ mỏ cho đến khi được gia hạn (khoản 3 Điều 62 Nghị định 193/2025/NĐ-CP).
- Sai: đã gia hạn đủ 20 năm là mất mỏ. — Đúng: từ 01/01/2026 còn trữ lượng thì được đề nghị cấp lại.
- Sai: có giấy phép khai thác là được tăng công suất theo nhu cầu thị trường. — Đúng: công suất là nội dung giấy phép; tăng phải làm thủ tục điều chỉnh.
- Sai: nhà thầu được cấp mỏ cho công trình công thì bán phần dư ra thị trường. — Đúng: khoáng sản chỉ được cung cấp cho công trình ghi trong giấy phép.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Mining licence (Anh) hoặc mining permit; bản dịch song ngữ ở Việt Nam hay dùng mineral exploitation licence, nhưng chữ "exploitation" mang sắc thái tiêu cực trong tiếng Anh hiện đại, nên ưu tiên mineral extraction licence. Gia hạn: extension; cấp lại: re-issuance.
Thuật ngữ liên quan
- Quyền khai thác khoáng sản — quyền được xác lập bởi giấy phép.
- Khai thác khoáng sản — hoạt động mà giấy phép cho phép.
- Thăm dò khoáng sản — bước trước, phải có kết quả được công nhận.
- Tiền cấp quyền khai thác khoáng sản — phê duyệt trong 30 ngày sau khi giấy phép có hiệu lực.
- Khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường — nhóm III, có cơ chế cấp phép đặc thù cho công trình công.
- Đóng cửa mỏ khoáng sản — nghĩa vụ khi giấy phép chấm dứt.
Căn cứ pháp lý
- Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15, hiệu lực 01/7/2025, sửa đổi bởi Luật Phục hồi, phá sản số 142/2025/QH15 và Luật số 147/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026) — Điều 53–59, 66, 68, 108.
- Luật số 21/2026/QH16, hiệu lực 01/01/2027 — sửa tên cơ quan và một số thẩm quyền (văn bản hợp nhất số 149/2026/VBHN-LQ-VPQH).
- Nghị định 193/2025/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Địa chất và khoáng sản — Điều 55, 61–67, 88.
Hỏi đáp nhanh
Giấy phép khai thác hết hạn mà mỏ còn trữ lượng thì làm gì?
Nếu còn thời gian gia hạn (tổng không quá 20 năm) thì đề nghị gia hạn; hồ sơ nên nộp khi giấy phép còn hiệu lực ít nhất 30 ngày, nộp muộn hơn sẽ bị xử phạt trước khi xét (Điều 62 Nghị định 193/2025/NĐ-CP). Từ 01/01/2026, giấy phép đã hết hạn hoặc đã hết lượt gia hạn mà còn trữ lượng được xem xét cấp lại cho chính người đã được cấp (điểm b khoản 4 Điều 56). Trong thời gian chờ phải dừng khai thác.
Muốn được cấp giấy phép khai thác cần bao nhiêu vốn?
Vốn chủ sở hữu ít nhất bằng 30% tổng dự toán dự án đầu tư khai thác; doanh nghiệp thành lập từ năm trước phải nộp báo cáo tài chính đã kiểm toán của năm gần nhất (Điều 55 Nghị định 193/2025/NĐ-CP).
Giấy phép khai thác cát xây dựng do ai cấp?
Cát làm vật liệu xây dựng thông thường là khoáng sản nhóm III, do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp phép (điểm a khoản 2 Điều 108). Cát, sỏi lòng sông, lòng hồ, khu vực biển còn phải theo nguyên tắc riêng của Chương VIII Luật Địa chất và khoáng sản, xem cát, sỏi lòng sông.
Giấy phép khai thác có được dùng để thế chấp vay ngân hàng không?
Giấy phép là quyết định hành chính, không phải tài sản để thế chấp. Doanh nghiệp có thể thế chấp tài sản gắn với mỏ như máy móc, công trình, quyền sử dụng đất thuê trả tiền một lần theo quy định của pháp luật đất đai và dân sự; quyền khai thác chỉ chuyển cho người khác qua thủ tục chuyển nhượng.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.