Khu vực cấm hoạt động khoáng sản

Khu vực cấm hoạt động khoáng sản là vùng được Chủ tịch UBND cấp tỉnh khoanh định và phê duyệt, trong đó không được thăm dò, khai thác khoáng sản để bảo vệ những đối tượng quan trọng hơn khoáng sản: di tích, danh lam thắng cảnh, rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, đất quốc phòng, đất tôn giáo, hành lang công trình hạ tầng. Song song là khu vực tạm thời cấm, áp dụng có thời hạn.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Luật không định nghĩa bằng một câu mà quy định căn cứ khoanh định:

1. Khu vực cấm hoạt động khoáng sản được khoanh định trên cơ sở một trong các yếu tố sau đây: a) Kết quả điều tra địa chất về khoáng sản; b) Di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh đã được xếp hạng hoặc được khoanh vùng bảo vệ theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa; di sản thiên nhiên theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường; c) Khu vực đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ; khu bảo tồn địa chất, khu bảo tồn biển theo quy định của pháp luật; d) Khu vực đất quốc phòng, an ninh; đ) Đất tôn giáo, đất tín ngưỡng; e) Phạm vi bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự; phạm vi hành lang bảo vệ an toàn hoặc phạm vi bảo vệ công trình giao thông, thủy lợi, thủy điện, đê điều; hệ thống cấp nước, thoát nước, xử lý chất thải; công trình năng lượng, dầu khí; công trình hạ tầng bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin.

Khoản 1 Điều 26 Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15 (hiệu lực 01/7/2025), sửa đổi bởi Luật số 147/2025/QH15; khoản 3 được sửa đổi bởi Luật số 21/2026/QH16 từ 01/01/2027.

Giải nghĩa dễ hiểu

Cấm và tạm thời cấm

Khu vực tạm thời cấm được khoanh khi có yêu cầu quốc phòng, an ninh; bảo tồn thiên nhiên, nguồn lợi thủy sản, di tích đang được xem xét công nhận hoặc mới phát hiện; phòng chống, khắc phục thiên tai; hoặc đoạn sông, bờ biển bị sạt lở, có nguy cơ sạt lở (khoản 2 Điều 26). Căn cứ sạt lở hay gặp với mỏ cát lòng sông.

Ai khoanh và khoanh thế nào

Sở Nông nghiệp và Môi trường lập hồ sơ, UBND tỉnh lấy ý kiến tám bộ (Quốc phòng, Công an, Văn hóa – Thể thao và Du lịch, Dân tộc và Tôn giáo, Nông nghiệp và Môi trường, Xây dựng, Công Thương, Tài chính); bộ không trả lời trong 15 ngày coi như đồng ý. Sau khi tiếp thu, Chủ tịch UBND tỉnh phê duyệt trong 05 ngày làm việc. Bản đồ lập trên hệ tọa độ VN-2000, tỷ lệ 1:50.000 đến 1:25.000, khu vực phức tạp phải 1:10.000 đến 1:5.000 (Điều 12, 13 Nghị định 193/2025/NĐ-CP).

Khi nào vẫn được thăm dò, khai thác

Khu vực cấm không phải tuyệt đối. Được thăm dò, khai thác nếu phương pháp, công nghệ không ảnh hưởng xấu đến đối tượng cần bảo vệ (khoản 2 Điều 43, khoản 2 Điều 55). Người xin phép phải lập phương án đánh giá mức độ ảnh hưởng đến đối tượng cần bảo vệ và được chấp thuận trước khi lập hồ sơ xin giấy phép:

• Hiện nay: Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường chấp thuận với khoáng sản nhóm I; Chủ tịch UBND cấp tỉnh với nhóm II, III, IV. Quy trình gồm lấy ý kiến cơ quan liên quan (gửi trong 08 ngày làm việc, cơ quan trả lời trong 12 ngày làm việc), tổng hợp trong 12 ngày làm việc và quyết định trong 05 ngày làm việc (Điều 14 Nghị định 193/2025/NĐ-CP, sửa bởi Nghị định 21/2026/NĐ-CP).
• Từ 01/01/2027: Chủ tịch UBND cấp tỉnh chấp thuận cho mọi nhóm, kể cả khoáng sản thuộc thẩm quyền cấp phép của Bộ; vùng biển ngoài ranh giới tỉnh theo quy định của Chính phủ (khoản 3 Điều 26 sửa bởi Luật số 21/2026/QH16).

Phân biệt khu vực cấm hoạt động khoáng sản với khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Công ty Cát Hậu Giang có giấy phép khai thác cát lòng sông đến năm 2029. Tháng 7/2026, đoạn sông lân cận xuất hiện sạt lở; Chủ tịch UBND tỉnh phê duyệt khoanh đoạn sông là khu vực tạm thời cấm hoạt động khoáng sản. Giấy phép của công ty bị thu hồi theo điểm b khoản 1 Điều 66; công ty phải dừng khai thác, lập phương án đóng cửa mỏ và được bồi thường thiệt hại theo Điều 15 Nghị định 193/2025/NĐ-CP.

Tình huống 2. Doanh nghiệp muốn thăm dò đá vôi trắng (nhóm II) dưới một khu rừng phòng hộ ở tỉnh Nghệ An bằng khoan đường kính nhỏ, không mở đường mới. Trước khi lập hồ sơ xin giấy phép thăm dò, doanh nghiệp lập phương án đánh giá mức độ ảnh hưởng đến rừng, nộp UBND tỉnh. Chỉ khi được chấp thuận mới nộp hồ sơ cấp phép; muốn khai thác sau này phải được chấp thuận lại cho phương pháp khai thác.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Không cấp phép mới trong khu vực cấm, tạm thời cấm (điểm d khoản 1 Điều 43, điểm đ khoản 1 Điều 55), trừ ngoại lệ đã nêu.
• Thu hồi khoáng sản khi thi công dự án được phép kể cả trong khu vực cấm, chỉ với khối lượng bắt buộc san gạt, đào đắp theo thiết kế.
• Hạn chế hoạt động khoáng sản là mức nhẹ hơn cấm: cơ quan cấp phép có thể giới hạn chủ thể, công suất, thời gian, độ sâu, phương pháp để bảo vệ quốc phòng, môi trường, rừng tự nhiên (khoản 3 Điều 25).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: khu vực cấm hoạt động khoáng sản là cấm mọi xây dựng. — Đúng: chỉ cấm thăm dò, khai thác; dự án hạ tầng, nhà ở vẫn triển khai theo pháp luật đất đai, xây dựng.
• Sai: không có tên trong danh mục khu vực cấm là được khai thác. — Đúng: còn phải có trong quy hoạch khoáng sản hoặc quy hoạch tỉnh và được cấp phép; khu vực không bị cấm chưa phải là khu vực được phép.
• Sai: đã có giấy phép thì Nhà nước không được khoanh cấm. — Đúng: Nhà nước vẫn khoanh được khi có căn cứ; quyền của doanh nghiệp được bảo vệ bằng bồi thường.
• Sai: chấp thuận khu vực cấm có thể làm song song với hồ sơ cấp phép. — Đúng: phải có chấp thuận trước khi lập hồ sơ đề nghị cấp phép.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Area where mineral activities are prohibited hoặc gọn hơn mining prohibited area / no-go zone for mining; khu vực tạm thời cấm là area temporarily closed to mineral activities. Không dịch là restricted area, vì chữ này tương ứng với "khu vực hạn chế hoạt động khoáng sản" ở khoản 3 Điều 25 — một chế độ nhẹ hơn.

Thuật ngữ liên quan

• Khai thác khoáng sản — hoạt động bị cấm trong khu vực này.
• Thăm dò khoáng sản — chỉ được làm khi chứng minh không ảnh hưởng xấu.
• Cát, sỏi lòng sông — đối tượng hay bị khoanh tạm thời cấm vì sạt lở.
• Rừng phòng hộ — một căn cứ khoanh định khu vực cấm.
• Rừng đặc dụng — căn cứ khoanh định khu vực cấm.
• Giấy phép khai thác khoáng sản — bị thu hồi khi khu vực bị khoanh cấm.

Căn cứ pháp lý

• Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15, sửa đổi bởi Luật số 147/2025/QH15 (văn bản hợp nhất 149/2026/VBHN-LQ-VPQH), Điều 24–26, 43, 52, 55, 66, 75 — còn hiệu lực; khoản 3 Điều 26 sửa bởi Luật số 21/2026/QH16 từ 01/01/2027.
• Nghị định 193/2025/NĐ-CP, Điều 12–15 — còn hiệu lực, sửa đổi bởi Nghị định 21/2026/NĐ-CP.

Hỏi đáp nhanh

Mỏ đang có giấy phép thì bị khoanh vào khu vực cấm có được bồi thường không?

Có. Giấy phép thăm dò hoặc khai thác bị thu hồi khi khu vực được phép bị công bố là khu vực cấm hoặc tạm thời cấm hoạt động khoáng sản (điểm c khoản 1 Điều 52, điểm b khoản 1 Điều 66), và tổ chức, cá nhân được bồi thường thiệt hại theo quy định (khoản 4 Điều 52, khoản 5 Điều 66; Điều 15 Nghị định 193/2025/NĐ-CP).

Làm dự án giao thông đi qua rừng phòng hộ có được lấy đất đá đào lên để đắp nền không?

Được. Chủ đầu tư, nhà đầu tư được kết hợp thu hồi khoáng sản ở khu vực thi công công trình của dự án đã được phê duyệt, kể cả khoáng sản nằm trong khu vực cấm, tạm thời cấm hoạt động khoáng sản (điểm b khoản 1 Điều 75), nhưng chỉ phần bắt buộc phải san gạt, đào đắp theo thiết kế.

Tra cứu ở đâu để biết khu đất có nằm trong khu vực cấm hoạt động khoáng sản không?

Quyết định phê duyệt khu vực cấm, tạm thời cấm hoạt động khoáng sản do Chủ tịch UBND cấp tỉnh ban hành, kèm bản đồ và bảng tọa độ VN-2000, được gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Điều 13 Nghị định 193/2025/NĐ-CP). Người dân, doanh nghiệp đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường cung cấp thông tin, trừ khu vực thuộc bí mật nhà nước.