Đấu giá hàng hóa là hoạt động thương mại, theo đó người bán hàng tự mình hoặc thuê người tổ chức đấu giá bán hàng công khai để chọn người mua trả giá cao nhất. Đây là phương thức bán của thương nhân theo Luật Thương mại, khác với đấu giá tài sản công, tài sản thi hành án theo Luật Đấu giá tài sản.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
1. Đấu giá hàng hóa là hoạt động thương mại, theo đó người bán hàng tự mình hoặc thuê người tổ chức đấu giá thực hiện việc bán hàng hóa công khai để chọn người mua trả giá cao nhất. 2. Việc đấu giá hàng hóa được thực hiện theo một trong hai phương thức sau đây: a) Phương thức trả giá lên là phương thức bán đấu giá, theo đó người trả giá cao nhất so với giá khởi điểm là người có quyền mua hàng; b) Phương thức đặt giá xuống là phương thức bán đấu giá, theo đó người đầu tiên chấp nhận ngay mức giá khởi điểm hoặc mức giá được hạ thấp hơn mức giá khởi điểm là người có quyền mua hàng.
Điều 185 Luật Thương mại số 36/2005/QH11 (hiệu lực từ 01/01/2006)
Giải nghĩa dễ hiểu
Các vai trong một cuộc đấu giá
- Người bán hàng: chủ sở hữu, người được ủy quyền bán hoặc người có quyền bán hàng của người khác; phải xác định giá khởi điểm (Điều 186, 194).
- Người tổ chức đấu giá: thương nhân có đăng ký kinh doanh dịch vụ đấu giá, hoặc chính người bán tự tổ chức.
- Người điều hành: người tổ chức hoặc người được ủy quyền điều hành phiên (Điều 187).
- Không được tham gia: người làm trong tổ chức bán đấu giá, người giám định lô hàng và cha, mẹ, vợ, chồng, con của họ (Điều 198).
Trình tự và các mốc
- Niêm yết chậm nhất 7 ngày làm việc trước phiên tại nơi đấu giá, nơi trưng bày và trụ sở người tổ chức, đủ 9 nội dung của Điều 197. Người bán tự tổ chức thì tự quyết thời hạn (Điều 196). Hàng đang cầm cố, thế chấp phải báo cho người có quyền lợi liên quan cũng trước ít nhất 7 ngày làm việc (Điều 195).
- Đăng ký và tiền đặt trước: có thể yêu cầu nộp nhưng không quá 2% giá khởi điểm; mua được thì trừ vào giá, không mua được thì trả lại ngay; đăng ký rồi không dự thì mất (Điều 199).
- Phiên đấu giá: người điều hành nhắc lại giá cao nhất (hoặc từng mức giá hạ) ít nhất 3 lần, mỗi lần cách nhau ít nhất 30 giây; nhiều người cùng mức giá thì rút thăm (Điều 201).
- Văn bản bán đấu giá lập ngay tại phiên, có chữ ký người điều hành, người mua và hai người chứng kiến; là căn cứ đăng ký quyền sở hữu với hàng phải đăng ký (Điều 201, 203, 206).
Khi người trả giá đổi ý
Rút lại giá vừa trả thì cuộc đấu giá tiếp tục từ mức giá liền trước; người rút bị loại, phải trả phần chênh lệch nếu cuối cùng bán thấp hơn giá mình đã trả; đấu giá không thành thì chịu chi phí và mất tiền đặt trước (Điều 204). Đấu giá không thành khi không ai trả giá, hoặc giá cao nhất vẫn thấp hơn giá khởi điểm (Điều 202); khi đó người bán chỉ trả 50% thù lao dịch vụ (Điều 211).
Phân biệt đấu giá hàng hóa với đấu giá tài sản
| Tiêu chí | Đấu giá hàng hóa (Luật Thương mại) | Đấu giá tài sản (Luật Đấu giá tài sản) |
|---|---|---|
| Đối tượng | Hàng hóa thương nhân bán theo cơ chế thương mại | Tài sản luật buộc phải đấu giá (quyền sử dụng đất, tài sản công, tài sản thi hành án, tài sản bảo đảm, tài sản doanh nghiệp phá sản…) và tài sản chủ sở hữu tự nguyện chọn đấu giá theo luật này (Điều 4) |
| Ai tổ chức | Thương nhân kinh doanh dịch vụ đấu giá hoặc người bán tự tổ chức | Tổ chức hành nghề đấu giá tài sản (trung tâm dịch vụ, doanh nghiệp đấu giá), điều hành bởi đấu giá viên |
| Tiền đặt trước | Không bắt buộc, tối đa 2% giá khởi điểm | Bắt buộc, 5%–20% giá khởi điểm; đất giao cho dự án 10%–20% (Điều 39) |
| Ưu tiên áp dụng | Khi không thuộc phạm vi Luật Đấu giá tài sản | Trình tự, thủ tục khác luật khác thì áp dụng Luật Đấu giá tài sản (Điều 3) |
Ví dụ tình huống
Công ty Cà phê Cao Nguyên ở Đắk Lắk tổ chức bán đấu giá 50 tấn cà phê nhân tồn kho, giá khởi điểm 110 triệu đồng/tấn (5,5 tỷ đồng), thuê Công ty Dịch vụ Đấu giá Tây Nguyên. Niêm yết ngày 03/8/2026, phiên ngày 14/8/2026, trước phiên hơn 7 ngày làm việc như Điều 196 yêu cầu. Tiền đặt trước 100 triệu đồng mỗi người, chưa vượt 2% (110 triệu đồng).
Tại phiên, Công ty Xuất khẩu Phúc An trả 5,92 tỷ đồng rồi xin rút ngay. Phiên tiếp tục từ giá liền trước 5,85 tỷ đồng; cuối cùng bán cho người khác với 5,88 tỷ đồng. Phúc An bị loại khỏi phiên và phải trả chênh lệch 40 triệu đồng cho người tổ chức đấu giá (khoản 3 Điều 204); khoản này được chuyển cho Cao Nguyên (khoản 8 Điều 190). Nếu hợp đồng dịch vụ không thỏa thuận khác, người tổ chức phải trả tiền bán hàng cho Cao Nguyên chậm nhất 3 ngày làm việc sau khi nhận tiền của người mua.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Xác định đúng luật trước khi làm: ngân hàng bán tài sản bảo đảm, cơ quan thi hành án bán tài sản kê biên, cơ quan nhà nước bán tài sản công đều phải theo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi bởi Luật số 37/2024/QH15, hiệu lực 01/01/2025). Áp nhầm cơ chế Luật Thương mại cho các tài sản này có thể dẫn tới kết quả đấu giá bị hủy.
- Hàng cầm cố, thế chấp: hợp đồng dịch vụ đấu giá cần sự đồng ý của bên nhận bảo đảm, và người bán phải báo cho người tham gia biết hàng đang bị cầm cố, thế chấp (Điều 193).
- Giao hàng sau phiên: hàng không phải đăng ký thì giao ngay sau khi lập văn bản; hàng phải đăng ký thì làm thủ tục sang tên rồi giao; động sản giao tại nơi tổ chức đấu giá (Điều 209, 210).
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: mọi cuộc đấu giá đều phải thuê công ty đấu giá có đấu giá viên. — Đúng: thương nhân được tự đấu giá hàng của mình theo Luật Thương mại; chỉ tài sản luật buộc đấu giá mới phải qua tổ chức hành nghề đấu giá tài sản.
- Sai: tiền đặt trước đấu giá hàng hóa có thể thu 10%, 20% như đấu giá đất. — Đúng: theo Luật Thương mại tối đa 2% giá khởi điểm.
- Sai: trả giá xong được rút lại mà không mất gì. — Đúng: người rút bị loại, có thể phải trả chênh lệch, chịu chi phí và mất tiền đặt trước (Điều 204).
- Sai: giá cao nhất thấp hơn giá khởi điểm thì vẫn bán. — Đúng: với phương thức trả giá lên, đó là đấu giá không thành (Điều 202).
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Đấu giá hàng hóa: auction of goods; trả giá lên: ascending auction (kiểu Anh, English auction); đặt giá xuống: descending auction (kiểu Hà Lan, Dutch auction); giá khởi điểm: starting price, phân biệt với reserve price (giá sàn kín mà người bán không công bố, luật Việt Nam không có khái niệm này); tiền đặt trước: deposit; người điều hành: auctioneer.
Thuật ngữ liên quan
- Mua bán hàng hóa — đấu giá là một cách xác lập giao dịch mua bán
- Đấu thầu hàng hóa, dịch vụ — ngược chiều: bên mua chọn người chào giá tốt nhất
- Xử lý tài sản bảo đảm — trường hợp phải theo Luật Đấu giá tài sản
- Thi hành án — tài sản kê biên được bán qua đấu giá tài sản
- Hoạt động thương mại — đấu giá hàng hóa là một hoạt động thương mại cụ thể
- Cung ứng dịch vụ — dịch vụ tổ chức đấu giá là một loại dịch vụ thương mại
Căn cứ pháp lý
- Luật Thương mại số 36/2005/QH11 (Văn bản hợp nhất số 113/VBHN-VPQH) — Điều 185–213, 318; còn hiệu lực.
- Luật Đấu giá tài sản số 01/2016/QH14, sửa đổi bởi Luật Giá số 16/2023/QH15 và Luật số 37/2024/QH15 (hiệu lực 01/01/2025) — Điều 3, 4, 39 (Văn bản hợp nhất số 23/VBHN-VPQH năm 2024).
Hỏi đáp nhanh
Doanh nghiệp muốn tự đấu giá lô hàng tồn kho của mình có cần thuê công ty đấu giá không?
Không bắt buộc. Người bán được tự tổ chức đấu giá hàng của mình (khoản 1 Điều 186 Luật Thương mại) và tự quyết thời hạn niêm yết (khoản 2 Điều 196). Chỉ khi tài sản thuộc diện pháp luật buộc phải đấu giá, như tài sản công, tài sản thi hành án, mới phải qua tổ chức hành nghề đấu giá tài sản theo Luật Đấu giá tài sản.
Đã nộp tiền đặt trước nhưng không đến dự phiên thì có lấy lại được không?
Không. Người đăng ký đã nộp tiền đặt trước mà không dự cuộc đấu giá thì người tổ chức có quyền thu khoản tiền đó (khoản 4 Điều 199). Người dự nhưng không mua được thì được trả lại ngay sau khi cuộc đấu giá kết thúc.
Trúng đấu giá rồi đổi ý không mua nữa thì sao?
Sau khi tuyên bố kết thúc, người mua đã bị ràng buộc; muốn từ chối phải được người bán chấp thuận và phải chịu mọi chi phí tổ chức, đồng thời mất tiền đặt trước, khoản này thuộc về người bán (Điều 205).
Mua qua đấu giá rồi mới thấy hàng không đúng như niêm yết thì khiếu nại thế nào?
Người mua được trả lại hàng cho người tổ chức đấu giá và đòi bồi thường, trong thời hạn khiếu nại của Điều 318: 3 tháng về số lượng, 6 tháng về chất lượng kể từ ngày giao nếu không thỏa thuận khác (Điều 213). Nếu sai lệch do người bán cung cấp thông tin sai, người tổ chức đấu giá được quay lại đòi người bán.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.