Ô nhiễm tiếng ồn

Ô nhiễm tiếng ồn là tình trạng âm thanh phát ra từ máy móc, loa, công trường, phương tiện giao thông hay sinh hoạt vượt giới hạn tối đa cho phép tại nơi con người sinh sống, làm việc. Pháp luật không định nghĩa riêng cụm từ này; nó là một dạng ô nhiễm môi trường vì âm thanh là một thành phần môi trường, và ngưỡng để kết luận "ô nhiễm" nằm trong QCVN 26:2025/BNNMT.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14 xếp âm thanh vào thành phần môi trường (khoản 3 Điều 3) và định nghĩa ô nhiễm môi trường là sự biến đổi thành phần môi trường không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường (khoản 12 Điều 3). Khái niệm tiếng ồn được quy chuẩn giải thích:

Tiếng ồn trong quy chuẩn này được hiểu là các âm thanh lớn phát ra từ việc sử dụng các thiết bị, máy móc, công cụ, dụng cụ và các nguồn khác tới khu vực bị ảnh hưởng gây cảm giác khó chịu cho con người.

Mục 1.3.1 QCVN 26:2025/BNNMT ban hành kèm Thông tư 01/2025/TT-BNNMT ngày 15/5/2025 (hiệu lực 14/11/2025, thay thế QCVN 26:2010/BTNMT)

Luật cấm "gây tiếng ồn, độ rung vượt mức cho phép theo quy chuẩn kỹ thuật môi trường" (khoản 4 Điều 6) và buộc tổ chức, cá nhân trong khu dân cư gây tiếng ồn phải giảm thiểu, không làm ảnh hưởng xấu đến cộng đồng (khoản 2 Điều 89).

Giải nghĩa dễ hiểu

Ngưỡng phụ thuộc vào nơi bị ảnh hưởng và giờ trong ngày

Quy chuẩn chia năm khu vực: A (trường học, bệnh viện, viện dưỡng lão, thư viện, cơ sở tôn giáo, trụ sở cơ quan), B (nhà ở, chung cư, khách sạn), C (cơ sở chăn nuôi, trồng trọt, thủy sản), D (công viên, nhà hát, chợ, nhà hàng), E (bến xe, khu công nghiệp). Ba khung giờ: ngày 06h–18h, tối 18h–22h, đêm 22h–06h.

Đơn vị dBA. Tiếng ồn phát ra ngắn được nới: nguồn máy móc phát không quá 1 giờ ban ngày được cộng 15 dBA, càng kéo dài mức cộng càng giảm; quá 6 giờ ban ngày thì áp ngưỡng gốc.

Đo thế nào mới có giá trị

• Vị trí đo nằm trong ranh giới khu vực bị ảnh hưởng (ví dụ trong căn hộ bị làm phiền), cách bề mặt phản âm tối thiểu 1 m trong nhà, 3,5 m ngoài trời, cao 1,2–1,5 m.
• Máy đo mức âm loại 1, đo liên tục tối thiểu 15 phút, không đo khi mưa hoặc gió từ cấp 4.
• Phải đo ồn nền: nếu chênh lệch với mức đo dưới 10 dBA thì trừ hiệu chỉnh 1–3 dBA; nếu bản thân ồn nền đã vượt ngưỡng thì không đánh giá nguồn ồn cần đo.

Phân biệt ô nhiễm tiếng ồn với gây mất trật tự công cộng

Ví dụ tình huống

Chị Hoa sống ở căn hộ tầng 3 một chung cư tại phường Phú Lợi; tầng trệt cùng tòa nhà là quán karaoke mở tới 23h. Tháng 9/2026, sau nhiều lần phản ánh, đoàn kiểm tra đo trong căn hộ lúc 21h được 52 dBA, ồn nền khi quán tắt nhạc là 40 dBA. Chênh lệch 12 dBA nên không phải hiệu chỉnh; ngưỡng buổi tối cho karaoke trong cùng tòa nhà là 45 dBA, quán vượt 7 dBA. Sau 22h ngưỡng còn 40 dBA. Quán bị xử phạt vi phạm hành chính về bảo vệ môi trường, buộc cách âm. Song song, chị Hoa có quyền khởi kiện tại TAND khu vực yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm và bồi thường chi phí khám chữa bệnh nếu chứng minh được thiệt hại sức khỏe.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Không áp dụng QCVN 26 cho tiếng ồn tiếp xúc trong môi trường lao động và bên trong khuôn viên cơ sở do chính cơ sở gây ra.
• Loa: ngưỡng loa không áp dụng với loa, còi xe chuyên dụng được sử dụng theo quy định và loa của chương trình biểu diễn nghệ thuật được cấp phép.
• Dự án có giấy phép môi trường: nguồn phát sinh và giá trị giới hạn tiếng ồn, độ rung là một nội dung cấp phép (điểm c khoản 2 Điều 40 Luật BVMT), vượt giới hạn là vi phạm giấy phép.
• Pháo nổ bị cấm sản xuất, kinh doanh, sử dụng (khoản 4 Điều 89 Luật BVMT).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: chỉ làm ồn sau 22 giờ mới vi phạm. — Đúng: quy chuẩn có ngưỡng cho cả ban ngày và buổi tối; 22h chỉ là mốc chuyển sang ngưỡng thấp nhất.
• Sai: vẫn tra QCVN 26:2010/BTNMT. — Đúng: từ 14/11/2025 áp dụng QCVN 26:2025/BNNMT với cách phân khu A–E và bảng ngưỡng mới.
• Sai: có giấy phép xây dựng thì được thi công ồn bao nhiêu cũng được. — Đúng: giấy phép xây dựng không miễn nghĩa vụ đáp ứng ngưỡng tiếng ồn công trường.
• Sai: quán karaoke chỉ cần cách âm phòng hát. — Đúng: quy chuẩn đánh giá mức ồn tại nơi bị ảnh hưởng, kể cả tiếng bass truyền qua kết cấu sang căn hộ khác.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Noise pollution là cách dịch thông dụng; trong văn bản kỹ thuật dùng environmental noise. Mức áp suất âm liên tục tương đương là equivalent continuous sound level (L_Aeq,T); ồn nền là background noise. Trong common law, kiện hàng xóm gây ồn thường dựa trên private nuisance; Việt Nam không có chế định riêng này mà áp dụng quy định chung của BLDS về bảo vệ quyền dân sự và bồi thường ngoài hợp đồng.

Thuật ngữ liên quan

• Ô nhiễm môi trường — khái niệm gốc, tiếng ồn là một dạng.
• Quy chuẩn kỹ thuật môi trường — QCVN 26:2025 là quy chuẩn bắt buộc về tiếng ồn.
• Quan trắc môi trường — hoạt động đo đạc làm căn cứ xử lý.
• Giấy phép môi trường — ghi giới hạn tiếng ồn, độ rung của dự án.
• Bồi thường thiệt hại — chế định dân sự khi tiếng ồn gây thiệt hại sức khỏe.
• Xử phạt vi phạm hành chính — chế tài phổ biến nhất.

Căn cứ pháp lý

• Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14, khoản 3, 12 Điều 3; khoản 4 Điều 6; Điều 89; điểm c khoản 2 Điều 40 — còn hiệu lực (sửa đổi 2025).
• QCVN 26:2025/BNNMT — Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tiếng ồn, ban hành kèm Thông tư 01/2025/TT-BNNMT, hiệu lực 14/11/2025.
• Nghị định 282/2025/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính về an ninh, trật tự, an toàn xã hội, Điều 8 — hiệu lực 15/12/2025.
• Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường (Nghị định 45/2022/NĐ-CP và văn bản sửa đổi, thay thế).
• Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, Điều 11, Điều 584 — còn hiệu lực.

Hỏi đáp nhanh

Hàng xóm hát karaoke ầm ĩ thì báo ai?

Có thể phản ánh tới công an cấp xã (hành vi gây mất trật tự công cộng ở khu dân cư bị phạt cảnh cáo hoặc 500.000 – 1.000.000 đồng theo điểm a khoản 1 Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP) và UBND cấp xã để kiểm tra, hòa giải. Nếu là cơ sở kinh doanh karaoke, đề nghị cơ quan quản lý môi trường đo mức ồn để xử phạt theo quy chuẩn. Ghi âm, ghi hình kèm thời điểm giúp chứng minh, nhưng con số dBA đo bằng điện thoại không thay được kết quả đo bằng máy đạt chuẩn.

Đo tiếng ồn bằng ứng dụng điện thoại có làm bằng chứng được không?

Chỉ dùng để phản ánh ban đầu. Muốn đánh giá vi phạm, QCVN 26:2025/BNNMT yêu cầu máy đo mức âm loại 1 theo TCVN 12527-1:2018, đã kiểm định, hiệu chuẩn, đo liên tục tối thiểu 15 phút, ghi lại điều kiện thời tiết; việc quan trắc phục vụ quản lý nhà nước phải do tổ chức đủ điều kiện quan trắc môi trường thực hiện.

Công trình xây dựng cạnh nhà làm ồn cả ngày thì có vi phạm không?

Với khu nhà ở (khu vực B), công trường được phép tối đa 65 dBA ban ngày, 60 dBA buổi tối, 50 dBA ban đêm; nếu chỉ gây ồn không quá 3 tiếng ban ngày được cộng thêm 10 dBA, từ trên 3 đến 6 tiếng cộng 5 dBA; có máy đóng cọc, máy xúc được cộng thêm 3 dBA; ngày nghỉ phải trừ 5 dBA. Vượt các ngưỡng này là vi phạm, bất kể có giấy phép xây dựng.

Tiếng ồn trong xưởng ảnh hưởng công nhân có áp dụng QCVN 26 không?

Không. QCVN 26:2025/BNNMT loại trừ tiếng ồn trong môi trường lao động và bên trong khuôn viên cơ sở do chính cơ sở gây ra. Tiếng ồn nơi làm việc thuộc quy chuẩn về vệ sinh lao động của Bộ Y tế và pháp luật an toàn, vệ sinh lao động.