Đơn thuốc là văn bản chỉ định dùng thuốc do bác sỹ, y sỹ có giấy phép hành nghề lập cho một người bệnh cụ thể, ghi tên thuốc, hàm lượng, số lượng, liều, đường dùng, thời điểm và số ngày dùng. Nó là căn cứ pháp lý để nhà thuốc bán, cơ sở y tế cấp phát và người bệnh sử dụng thuốc; người kê đơn chịu trách nhiệm về đơn mình kê.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
Đơn thuốc là căn cứ để bán thuốc, cấp phát thuốc, pha chế thuốc, cân (bốc) thuốc, sử dụng thuốc và hướng dẫn sử dụng thuốc.
Khoản 1 Điều 74 Luật Dược số 105/2016/QH13, sửa đổi bởi Luật số 44/2024/QH15 (văn bản hợp nhất 76/VBHN-VPQH ngày 25/3/2026). Chi tiết về mẫu đơn và cách kê tại Thông tư 26/2025/TT-BYT (hiệu lực từ 01/7/2025, thay thế Thông tư 52/2017/TT-BYT); nguyên tắc kê đơn tại Điều 62, 63 Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15.
Giải nghĩa dễ hiểu
Ai được kê
Chỉ người có chứng chỉ hoặc giấy phép hành nghề với chức danh bác sỹ, y sỹ (Điều 2 Thông tư 26/2025/TT-BYT), trong phạm vi hành nghề của mình. Điều dưỡng, dược sĩ không kê đơn.
Đơn phải ghi gì
- Số định danh cá nhân hoặc căn cước, hộ chiếu của người bệnh (nếu có), nơi cư trú; trẻ dưới 72 tháng tuổi ghi số tháng tuổi, cân nặng, tên người đưa trẻ đi khám.
- Thuốc một hoạt chất ghi theo tên chung quốc tế, có thể kèm tên thương mại trong ngoặc, ví dụ "paracetamol (A) 500mg"; thuốc nhiều hoạt chất, sinh phẩm ghi tên thương mại.
- Hàm lượng, số lượng, liều mỗi lần, số lần mỗi ngày, đường dùng, thời điểm dùng, số ngày dùng; số lượng dưới 10 ghi số 0 phía trước; thuốc gây nghiện ghi cả bằng chữ (Điều 6).
- Không kê thực phẩm chức năng trong đơn thuốc (khoản 2 Điều 63 Luật Khám bệnh, chữa bệnh).
Kê cho bao nhiêu ngày
- Thông thường tối đa 30 ngày cho mỗi thuốc.
- Bệnh thuộc Phụ lục VII (danh mục bệnh mạn tính được kê dài ngày): tối đa 90 ngày, tùy mức ổn định của người bệnh.
- Thuốc gây nghiện (đơn "N") cho bệnh cấp tính: tối đa 07 ngày; giảm đau ung thư: tối đa 30 ngày, chia 03 đợt, mỗi đợt không quá 10 ngày.
- Thuốc hướng thần, tiền chất (đơn "H"): bệnh cấp tính tối đa 10 ngày, bệnh dài ngày tối đa 30 ngày (Điều 6–9).
Đơn thuốc điện tử
Đơn điện tử được lập, ký số, chia sẻ, lưu trữ điện tử, có giá trị như đơn giấy (Điều 10). Lộ trình bắt buộc: bệnh viện trước 01/10/2025, các cơ sở khám chữa bệnh khác trước 01/01/2026 (khoản 3 Điều 13). Mỗi đơn có mã 14 ký tự, ký tự cuối cho biết loại đơn: N (gây nghiện), H (hướng thần, tiền chất), C (khác); đơn được gửi lên Hệ thống đơn thuốc quốc gia ngay khi kết thúc khám, và gửi cho người bệnh qua phương tiện điện tử.
Phân biệt đơn thuốc với chỉ định trong hồ sơ bệnh án
| Tiêu chí | Đơn thuốc | Chỉ định thuốc trong hồ sơ bệnh án |
|---|---|---|
| Dùng cho | Điều trị ngoại trú, người bệnh tự mua hoặc lĩnh thuốc | Điều trị nội trú, ban ngày; điều dưỡng cấp phát tại khoa |
| Văn bản chi tiết | Thông tư 26/2025/TT-BYT | Điều 63 Luật Khám bệnh, chữa bệnh; quy định sử dụng thuốc nội trú |
| Người giữ | Người bệnh; nhà thuốc lưu đơn khi bán | Cơ sở khám bệnh, trong hồ sơ bệnh án |
| Khi ra viện | Kê đơn ngoại trú nếu cần tiếp tục dùng thuốc | Ghi chỉ định điều trị tiếp vào bệnh án, đồng thời kê đơn phù hợp (Điều 5 Thông tư 26/2025) |
Ví dụ tình huống
Tình huống 1. Ông Lê Văn Đức, 66 tuổi, tăng huyết áp ổn định, khám tại phòng khám đa khoa ở phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai ngày 05/10/2026. Bác sĩ kê amlodipin 5mg cho 90 ngày vì tăng huyết áp thuộc danh mục được kê dài ngày. Đơn điện tử gửi về điện thoại của ông; ông phải mua thuốc chậm nhất ngày 10/10/2026. Đi xa không mua kịp, ông phải khám lại để được kê đơn mới — nhà thuốc không được bán amlodipin vì đây không phải thuốc không kê đơn.
Tình huống 2. Một nhà thuốc ở phường Cửa Nam, Hà Nội bán amoxicillin cho khách chỉ đọc tên thuốc, không có đơn. Đoàn kiểm tra lập biên bản ngày 18/6/2026, sau khi Nghị định 90/2026/NĐ-CP có hiệu lực: phạt 10–20 triệu đồng tính cho cá nhân, gấp đôi nếu chủ nhà thuốc là doanh nghiệp (điểm g khoản 4 Điều 59).
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Khám nhiều chuyên khoa trong một lần: kê một đơn chung cho các chuyên khoa (khoản 2 Điều 4 Thông tư 26/2025).
- Ra viện: cần dùng thêm 01–07 ngày thì ghi vào bệnh án nội trú và kê đơn; trên 07 ngày thì kê đơn ngoại trú, lập bệnh án ngoại trú hoặc chuyển cơ sở phù hợp.
- Sửa đơn: không sửa trên đơn cũ, phải kê đơn mới thay thế (khoản 9 Điều 6).
- Thuốc gây nghiện, hướng thần dùng không hết hoặc người bệnh tử vong: phải trả lại nơi cấp, bán để hủy, không được cho, tặng, bán lại.
- Kê đơn để trục lợi bị cấm (khoản 9 Điều 7 Luật Khám bệnh, chữa bệnh; khoản 12 Điều 6 Luật Dược), phạt 5–10 triệu đồng và tước giấy phép 01–03 tháng.
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: có đơn cũ là mua lại thuốc bao nhiêu lần cũng được. Đúng: đơn chỉ để lĩnh thuốc trong 05 ngày, cho số lượng đã kê.
- Sai: thực phẩm chức năng bác sĩ ghi vào đơn là thuốc. Đúng: luật cấm kê thực phẩm chức năng trong đơn thuốc.
- Sai: chụp ảnh đơn thuốc gửi nhà thuốc online để đặt thuốc kê đơn là hợp lệ. Đúng: bán lẻ thuốc kê đơn qua thương mại điện tử bị cấm.
- Sai: phòng khám nhỏ vẫn được kê đơn giấy viết tay như cũ. Đúng: từ 01/01/2026 mọi cơ sở khám chữa bệnh phải kê đơn điện tử.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
prescription; kê đơn: prescribing; đơn thuốc điện tử: electronic prescription (e-prescription); tên chung quốc tế: international non-proprietary name (INN); thuốc kê đơn: prescription-only medicine, thuốc không kê đơn: over-the-counter (OTC) medicine. Không dùng recipe — từ này chỉ công thức nấu ăn.
Thuật ngữ liên quan
- Thuốc kê đơn — loại thuốc chỉ bán khi có đơn
- Thuốc — khái niệm gốc theo Luật Dược
- Nhà thuốc — nơi bán thuốc theo đơn, lưu đơn
- Chứng chỉ hành nghề dược — người được thay thuốc cùng hoạt chất
- Phạm vi hành nghề — kê đơn phải trong phạm vi của bác sỹ, y sỹ
- Thương mại điện tử — bị cấm với thuốc kê đơn
Căn cứ pháp lý
- Luật Dược số 105/2016/QH13, sửa đổi bởi Luật số 44/2024/QH15 — Điều 2, 6, 30, 74, 75.
- Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15 — Điều 7, 62, 63; hiệu lực từ 01/01/2024.
- Thông tư 26/2025/TT-BYT quy định về đơn thuốc và việc kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú — hiệu lực từ 01/7/2025.
- Nghị định 90/2026/NĐ-CP — Điều 38, 52, 59; hiệu lực từ 15/5/2026.
Hỏi đáp nhanh
Đơn thuốc có giá trị mua thuốc trong bao lâu?
Người bệnh, người đại diện phải lĩnh thuốc trong tối đa 05 ngày kể từ ngày kê đơn (điểm b khoản 9 Điều 12 Thông tư 26/2025/TT-BYT). Quá hạn thì nhà thuốc có cơ sở để từ chối bán thuốc kê đơn; nên quay lại khám để được kê đơn mới.
Nhà thuốc có được bán kháng sinh khi không có đơn không?
Thuốc không thuộc Danh mục thuốc không kê đơn của Bộ Y tế chỉ được bán khi có đơn (điểm c khoản 7 Điều 12 Thông tư 26/2025/TT-BYT; điểm h khoản 5 Điều 6 Luật Dược). Bán thuốc kê đơn không có đơn bị phạt 10–20 triệu đồng tính cho cá nhân (điểm g khoản 4 Điều 59 Nghị định 90/2026/NĐ-CP), gấp đôi với tổ chức.
Mua thuốc kê đơn qua sàn thương mại điện tử được không?
Không. Bán lẻ thuốc kê đơn qua thương mại điện tử bị cấm, trừ trường hợp cách ly y tế khi đã công bố dịch bệnh truyền nhiễm nhóm A; vi phạm phạt 10–20 triệu đồng tính cho cá nhân (điểm i khoản 4 Điều 59 Nghị định 90/2026/NĐ-CP). Thuốc không kê đơn được bán trực tuyến nếu nhà thuốc đã thông báo và tổ chức tư vấn trực tuyến.
Dược sĩ có được đổi thuốc trong đơn sang hãng khác rẻ hơn không?
Được, nếu thuốc thay thế có cùng hoạt chất, cách dùng, liều lượng và người mua đồng ý; dược sĩ chịu trách nhiệm về việc thay (khoản 4 Điều 30 Luật Dược). Thay mà không hỏi người mua bị phạt 3–5 triệu đồng.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.