Phạm vi hành nghề

Phạm vi hành nghề là tập hợp những việc chuyên môn mà một người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh được phép làm — khám, chỉ định cận lâm sàng, thực hiện kỹ thuật, kê đơn, chỉ định chăm sóc, dinh dưỡng — tương ứng với chức danh và chuyên khoa của người đó. Nó được ghi ngay trên giấy phép hành nghề, và là ranh giới để xác định một việc làm là hợp pháp hay vi phạm.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 không có điều giải thích từ ngữ riêng cho "phạm vi hành nghề" mà coi đây là một nội dung bắt buộc của giấy phép hành nghề (điểm c khoản 3 Điều 27) và giao Bộ trưởng Bộ Y tế quy định cho từng chức danh (khoản 3 Điều 26). Nội dung khái niệm nằm ở Thông tư hướng dẫn:

Phạm vi hành nghề của người hành nghề bao gồm việc khám bệnh, chữa bệnh, chỉ định các phương pháp cận lâm sàng, thực hiện các phương pháp khám bệnh, chữa bệnh, chuyên môn kỹ thuật, kê đơn thuốc, chỉ định các chế độ chăm sóc, chế độ dinh dưỡng, đánh giá kết quả khám bệnh, chữa bệnh, tư vấn, giáo dục sức khỏe cho người bệnh theo chức danh nghề nghiệp và quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định tại Điều 11 Thông tư này tương ứng với từng chức danh.

Khoản 2 Điều 10 Thông tư 32/2023/TT-BYT ngày 31/12/2023 quy định chi tiết một số điều của Luật Khám bệnh, chữa bệnh (hiệu lực từ 01/01/2024); Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15, Điều 26, 27 (hiệu lực từ 01/01/2024, văn bản hợp nhất 26/VBHN-VPQH ngày 26/02/2026).

Giải nghĩa dễ hiểu

Phạm vi đi theo chức danh, rồi thu hẹp hoặc mở rộng theo chuyên khoa

Điều 11 Thông tư 32/2023 gắn mỗi chức danh với một phụ lục danh mục kỹ thuật: bác sỹ y khoa ở Phụ lục V, bác sỹ chuyên khoa được cộng thêm danh mục chuyên khoa ở Phụ lục IX, y sỹ đa khoa ở Phụ lục X, điều dưỡng ở Phụ lục XII, lương y ở Phụ lục XVIII… Người có bài thuốc gia truyền chỉ được dùng đúng bài thuốc đã được chứng nhận và không được kê thuốc hóa dược hay dùng kỹ thuật y học hiện đại.

Nguyên tắc xác định

• Phù hợp văn bằng, chứng chỉ chuyên môn và năng lực thực hiện kỹ thuật thuộc chuyên khoa đăng ký.
• Bảo đảm chất lượng dịch vụ và an toàn người bệnh.
• Không phân biệt người đó làm ở cấp chuyên môn kỹ thuật nào, đã hành nghề bao lâu (Điều 10 Thông tư 32/2023).

Muốn thêm việc thì phải điều chỉnh giấy phép

Bổ sung, thay đổi phạm vi là thủ tục điều chỉnh giấy phép hành nghề (Điều 33 Luật): cần chứng nhận hoàn thành chương trình đào tạo kỹ thuật phù hợp do cơ sở đào tạo hoặc bệnh viện cấp, đáp ứng yêu cầu thực hành với một số lĩnh vực, không thuộc trường hợp bị cấm hành nghề. Hạn giải quyết 15 ngày. Thay đổi cả chức danh (ví dụ y sỹ lên bác sỹ) thì không phải điều chỉnh mà là cấp mới (điểm b khoản 1 Điều 30).

Phân biệt phạm vi hành nghề với phạm vi hoạt động chuyên môn

Một kỹ thuật chỉ hợp pháp khi nằm trong cả hai: người làm có phạm vi, và cơ sở nơi làm cũng được phép làm.

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Bác sĩ Lê Văn Hùng có giấy phép hành nghề phạm vi nội khoa, mở phòng khám bác sỹ y khoa tại phường Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ. Từ tháng 6/2026 phòng khám nhận tiêm chất làm đầy rãnh mũi má, giá 6 triệu đồng một lần. Ngày 12/8/2026, đoàn kiểm tra của Sở Y tế lập biên bản. Hậu quả pháp lý tách hai tầng:

• Bác sĩ Hùng: khám chữa bệnh không đúng phạm vi hành nghề — phạt 30–40 triệu đồng, tước giấy phép 06–09 tháng, nộp lại khoản thu bất hợp pháp (khoản 7, 8, 9 Điều 38 Nghị định 90/2026/NĐ-CP).
• Phòng khám: cung cấp dịch vụ thẩm mỹ tại cơ sở không thuộc hình thức bệnh viện, phòng khám đa khoa hoặc phòng khám chuyên khoa — mức 40–50 triệu đồng tính cho cá nhân, gấp đôi nếu chủ thể là tổ chức, kèm đình chỉ 12–24 tháng (điểm đ khoản 6, điểm c khoản 7 Điều 39).

Nếu khách hàng bị tắc mạch, tổn thương cơ thể từ 61% trở lên, vụ việc có thể chuyển sang hình sự theo Điều 315 Bộ luật Hình sự (phạt tù 01–05 năm), cùng nghĩa vụ bồi thường.

Tình huống 2. Chị Đinh Thị Mai, điều dưỡng bệnh viện tỉnh, buổi tối tự truyền dịch tại nhà cho người quen mà không có chỉ định của bác sĩ. Hai vi phạm chồng nhau: hành nghề ngoài địa điểm đã đăng ký (3–5 triệu đồng, điểm a khoản 4 Điều 38) và tự chỉ định điều trị — việc của bác sỹ, y sỹ; điều dưỡng chỉ thực hiện y lệnh.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Cấp cứu và trường hợp được huy động, điều động khi có thiên tai, thảm họa, dịch bệnh nhóm A hoặc tình trạng khẩn cấp: được làm ngoài phạm vi (khoản 4 Điều 7 Luật).
• Người đang thực hành, chờ cấp giấy phép, học viên khối ngành sức khỏe: được khám chữa bệnh nhưng chỉ dưới sự giám sát của người hành nghề có phạm vi phù hợp (điểm a khoản 2 Điều 19).
• Ngành dược dùng cụm "phạm vi hoạt động chuyên môn" ghi trên chứng chỉ hành nghề dược: dược sĩ trung cấp đứng tên quầy thuốc, không đứng tên nhà thuốc (Điều 18 Luật Dược).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: có bằng bác sĩ đa khoa là được làm mọi kỹ thuật. Đúng: chỉ được làm những gì ghi trong phạm vi trên giấy phép; kỹ thuật chuyên khoa cần chứng chỉ đào tạo và điều chỉnh giấy phép.
• Sai: phòng khám được phép làm thì bác sĩ nào trong phòng khám cũng được làm. Đúng: phạm vi của cơ sở và phạm vi của từng người phải trùng nhau.
• Sai: có giấy phép rồi thì đi làm thêm ở đâu cũng được. Đúng: phải đăng ký hành nghề tại từng nơi, không trùng giờ (Điều 36); không đăng ký bị phạt 3–5 triệu đồng.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

scope of practice là cách dịch chuẩn, dùng thống nhất trong các hệ thống cấp phép y khoa. Phạm vi của cơ sở nên dịch scope of professional activities để không lẫn với cá nhân. Giấy phép hành nghề là medical practising licence (Anh) hoặc medical license (Mỹ). Tránh dịch là field of work — quá chung, không thể hiện tính giới hạn pháp lý.

Thuật ngữ liên quan

• Chứng chỉ hành nghề khám chữa bệnh — văn bản ghi phạm vi hành nghề
• Người hành nghề khám chữa bệnh — chủ thể bị giới hạn bởi phạm vi
• Cơ sở khám chữa bệnh — có phạm vi hoạt động chuyên môn riêng
• Sai sót chuyên môn y khoa — làm ngoài phạm vi thường đi kèm sai sót
• Chứng chỉ hành nghề dược — khái niệm tương ứng bên ngành dược
• Đơn thuốc — kê đơn là một nội dung của phạm vi hành nghề

Căn cứ pháp lý

• Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15 — Điều 7, 19, 26, 27, 33, 36; hiệu lực từ 01/01/2024, sửa đổi bởi Luật Quy hoạch 112/2025/QH15 và Luật Dân số 113/2025/QH15.
• Thông tư 32/2023/TT-BYT — Điều 10, 11 và các Phụ lục V–XVIII; hiệu lực từ 01/01/2024.
• Nghị định 96/2023/NĐ-CP — Điều 30, 143; còn hiệu lực.
• Nghị định 90/2026/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế — Điều 38, 39; hiệu lực từ 15/5/2026, thay thế Nghị định 117/2020/NĐ-CP.
• Luật Dược số 105/2016/QH13 (sửa đổi bởi Luật số 44/2024/QH15) — Điều 18, 31.
• Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 — Điều 315.

Hỏi đáp nhanh

Xem phạm vi hành nghề của một bác sĩ ở đâu?

Phạm vi hành nghề là một mục bắt buộc trên giấy phép hành nghề (điểm c khoản 3 Điều 27 Luật Khám bệnh, chữa bệnh). Cơ sở khám bệnh phải công khai danh sách người hành nghề, và cơ quan cấp giấy phép hoạt động công bố danh sách đó trên Hệ thống thông tin về quản lý hoạt động khám bệnh, chữa bệnh (Điều 38). Người bệnh có quyền hỏi xem giấy phép trước khi làm thủ thuật.

Bác sĩ nội khoa có được tiêm botox, filler không?

Không, nếu giấy phép không có phạm vi chuyên khoa phù hợp. Tiêm chất làm đầy là kỹ thuật thẩm mỹ có xâm lấn; làm ngoài phạm vi bị phạt 30–40 triệu đồng và có thể bị tước giấy phép 06–09 tháng (điểm c khoản 7, điểm c khoản 8 Điều 38 Nghị định 90/2026/NĐ-CP). Gây hậu quả nghiêm trọng thì có thể bị xử lý theo trách nhiệm về sai sót chuyên môn và Điều 315 Bộ luật Hình sự.

Muốn mở rộng phạm vi hành nghề thì làm gì?

Đề nghị điều chỉnh giấy phép hành nghề: nộp đơn kèm chứng nhận đã hoàn thành chương trình đào tạo chuyên môn kỹ thuật phù hợp (do cơ sở đào tạo hoặc bệnh viện cấp) và xác nhận thực hành nếu lĩnh vực đó đòi hỏi. Cơ quan cấp phép phải điều chỉnh trong 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ (Điều 33 Luật Khám bệnh, chữa bệnh).

Người có chứng chỉ hành nghề cũ thì phạm vi hành nghề tính thế nào?

Chứng chỉ cấp theo Luật 2009 tiếp tục dùng như giấy phép hành nghề, giữ nguyên phạm vi đã được phê duyệt cho tới khi chuyển đổi (khoản 2 Điều 143 Nghị định 96/2023/NĐ-CP). Khi xin điều chỉnh, cấp lại thì phạm vi mới được xác định theo Thông tư 32/2023/TT-BYT.