Hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu

Hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu là những mặt hàng Nhà nước không cho đưa ra khỏi hoặc đưa vào Việt Nam vì lý do quốc phòng, an ninh, sức khỏe, môi trường, di sản hay cam kết quốc tế, bất kể người mang là doanh nghiệp hay cá nhân, có nộp thuế hay không. Danh mục do Chính phủ ban hành; hiện là Phụ lục I Nghị định 292/2026/NĐ-CP.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

1. Cấm xuất khẩu là biện pháp do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định không được đưa hàng hóa từ nội địa vào khu vực hải quan riêng hoặc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam. 2. Cấm nhập khẩu là biện pháp do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định không được đưa hàng hóa từ khu vực hải quan riêng vào nội địa hoặc từ nước ngoài vào lãnh thổ Việt Nam.

Điều 8 Luật Quản lý ngoại thương số 05/2017/QH14 (hiệu lực từ 01/01/2018)

Giải nghĩa dễ hiểu

Khi nào một mặt hàng bị đưa vào danh mục

Điều 9 giới hạn lý do. Cấm xuất khẩu: hàng liên quan quốc phòng, an ninh chưa được phép; bảo vệ di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia; theo điều ước quốc tế. Cấm nhập khẩu: thêm các lý do gây nguy hại sức khỏe người tiêu dùng, trật tự xã hội, thuần phong mỹ tục, môi trường, đa dạng sinh học, an ninh lương thực, xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Danh mục mới từ 05/9/2026

Cấm xuất khẩu (10 nhóm): vũ khí, đạn dược, vật liệu nổ (trừ vật liệu nổ công nghiệp), trang thiết bị quân sự; sản phẩm mật mã bảo vệ bí mật nhà nước; di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia, sản phẩm văn hóa, xuất bản phẩm cấm lưu hành; tem bưu chính bị cấm; gỗ tròn, gỗ xẻ từ rừng tự nhiên trong nước; một số mẫu vật loài nguy cấp, giống vật nuôi, nguồn gen cây trồng; hóa chất nguy hiểm thuộc danh mục cấm; kim cương thô theo Quy trình Kimberley; thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Cấm nhập khẩu (23 nhóm), đáng chú ý: pháo các loại, đèn trời, thiết bị gây nhiễu máy đo tốc độ; thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; hàng tiêu dùng đã qua sử dụng gồm quần áo, giày dép, hàng điện tử, điện lạnh, điện gia dụng, nội thất, đồ gia dụng, xe đạp, mô tô, xe máy; thiết bị y tế đã qua sử dụng; sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng; xe tay lái bên phải; ô tô cũ quá 05 năm, linh kiện ô tô đã qua sử dụng, ô tô cứu thương cũ; thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y cấm dùng; amiăng nhóm amfibole; chất thải phóng xạ; và lần đầu tiên là hàng hóa được sản xuất toàn bộ hoặc một phần bởi cưỡng bức lao động.

Phụ lục mô tả nhóm, bộ công bố mã HS

Hàng chỉ bị coi là cấm khi có mã HS và mô tả trong danh mục chi tiết do bộ quản lý công bố, trừ trường hợp văn bản chuyên ngành đã có mã HS (khoản 2 Điều 5 Nghị định 292/2026).

Phân biệt cấm xuất nhập khẩu với tạm ngừng và xuất nhập khẩu theo giấy phép

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Tháng 10/2026, chị Đinh Ngọc Mai đặt mua qua mạng 40 hộp thuốc lá nung nóng gửi chuyển phát nhanh từ nước ngoài, trị giá 18 triệu đồng. Hàng bị phát hiện tại địa điểm tập kết hàng chuyển phát nhanh. Đây là hàng cấm nhập khẩu, tang vật dưới 20 triệu đồng: khung phạt 10–20 triệu đồng là của tổ chức, chị Mai là cá nhân nên chịu 5–10 triệu đồng, hàng bị tịch thu (điểm a khoản 1, khoản 5 Điều 16 Nghị định 169/2026/NĐ-CP).

Tình huống 2. Công ty TNHH Thương mại Hải Đăng nhập 3 container khai là "vải vụn tái chế", thực tế là quần áo, giày dép đã qua sử dụng trị giá 640 triệu đồng. Hàng tiêu dùng đã qua sử dụng thuộc danh mục cấm nhập khẩu. Việc khai gian tên hàng để đưa hàng cấm vào bán là dấu hiệu của tội buôn lậu ở khoản 3 Điều 188 Bộ luật Hình sự (trị giá 500 triệu–dưới 1 tỷ đồng); hải quan khởi tố vụ án hoặc chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra. Nếu không bị truy cứu hình sự, doanh nghiệp bị phạt 70–100 triệu đồng, tịch thu hàng, hoặc buộc tái xuất, tiêu hủy nếu hàng gây hại.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Ngoại lệ đặc dụng: hồ sơ gồm đơn mẫu số 01, thuyết minh kế hoạch sử dụng, quy trình quản lý, phương án xử lý sau sử dụng; cơ quan cấp phép báo bổ sung trong 03 ngày làm việc, cấp phép trong 05 ngày làm việc; báo cáo tình hình sử dụng trước ngày 31/12 hằng năm.
• Kinh doanh tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu có danh mục cấm riêng tại Phụ lục V Nghị định 292/2026; danh mục này không áp dụng cho hàng chuyển khẩu đi thẳng từ nước xuất sang nước nhập, không qua cửa khẩu Việt Nam.
• Ma túy, vũ khí, pháo mang trái phép qua biên giới bị xử phạt theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP về an ninh, trật tự; ngà voi, sừng tê giác xử theo Nghị định 146/2026/NĐ-CP về lâm nghiệp, không theo Nghị định hải quan (khoản 3, 4 Điều 16 Nghị định 169/2026).
• Biện pháp khắc phục: hàng gây hại sức khỏe, môi trường thì buộc tái xuất hoặc đưa ra khỏi lãnh thổ; văn hóa phẩm độc hại, xuất bản phẩm cấm thì buộc tiêu hủy; hàng đã tiêu thụ thì buộc nộp lại số tiền tương đương.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: vẫn tra danh mục ở Nghị định 69/2018. Đúng: từ 05/9/2026 Nghị định 69/2018 đã bị thay bởi Nghị định 292/2026, danh mục có thay đổi, ví dụ thêm nhóm hàng do cưỡng bức lao động.
• Sai: hàng cấm nhập khẩu thì cũng cấm kinh doanh trong nước. Đúng: hai danh mục khác nhau; ví dụ quần áo cũ cấm nhập khẩu nhưng mua bán đồ cũ sản xuất trong nước không bị cấm.
• Sai: chỉ doanh nghiệp mới bị áp danh mục này. Đúng: cá nhân gửi, nhận hàng qua bưu chính, chuyển phát nhanh, mang theo hành lý cũng bị điều chỉnh.
• Sai: nộp thuế đầy đủ thì hàng cấm được thông quan. Đúng: hàng cấm không được thông quan dù khai đúng; khai đúng chỉ tránh được tội khai gian.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Dùng goods prohibited from export và goods prohibited from import, gọi chung export and import prohibitions; danh mục là list of prohibited goods. Tạm ngừng là temporary suspension of export/import. Không gọi hàng cấm nhập khẩu là "contraband".

Thuật ngữ liên quan

• Buôn lậu — đưa hàng cấm vào bằng cách khai gian có thể thành tội phạm
• Quá cảnh hàng hóa — hàng cấm muốn quá cảnh phải có giấy phép
• Tạm nhập tái xuất — có danh mục cấm kinh doanh riêng
• Mã số hàng hóa (HS) — danh mục chi tiết xác định theo mã HS
• Kiểm tra hải quan — nơi phát hiện hàng cấm
• Tịch thu tang vật vi phạm hành chính — hình thức phạt bổ sung bắt buộc

Căn cứ pháp lý

• Luật Quản lý ngoại thương số 05/2017/QH14, Điều 7–14, 44 (còn hiệu lực).
• Nghị định 292/2026/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Quản lý ngoại thương, Điều 5, 13 và Phụ lục I, V (hiệu lực từ 05/9/2026, thay Nghị định 69/2018/NĐ-CP).
• Nghị định 146/2025/NĐ-CP về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại, Điều 28.
• Nghị định 169/2026/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, Điều 16, 22 (hiệu lực từ 01/7/2026).
• Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, Điều 188, 190, 191.

Hỏi đáp nhanh

Danh mục hàng cấm xuất nhập khẩu hiện hành nằm ở văn bản nào?

Từ ngày 05/9/2026 là Phụ lục I Nghị định 292/2026/NĐ-CP ngày 22/7/2026, thay Nghị định 69/2018/NĐ-CP. Phụ lục chỉ mô tả nhóm hàng; mã HS chi tiết do từng bộ quản lý công bố (khoản 2 Điều 5 Nghị định 292/2026). Tra một mặt hàng phải xem cả danh mục chi tiết của bộ.

Hàng bị cấm nhập khẩu có cách nào được nhập không?

Có ngoại lệ hẹp: nhập để phục vụ mục đích đặc dụng, bảo hành, phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, y tế, sản xuất dược phẩm, quốc phòng, an ninh (khoản 2 Điều 10 Luật Quản lý ngoại thương). Sau khi phân quyền theo khoản 1 Điều 28 Nghị định 146/2025/NĐ-CP, việc cho phép do bộ quản lý thực hiện: hồ sơ gồm đơn, thuyết minh kế hoạch sử dụng và phương án xử lý sau sử dụng; cấp phép trong 05 ngày làm việc; hàng chỉ được lưu giữ tại Việt Nam tối đa 02 năm (Điều 5 Nghị định 292/2026).

Hàng cấm nhập khẩu có được quá cảnh qua Việt Nam không?

Được nếu có giấy phép quá cảnh của Bộ Công Thương (khoản 2 Điều 44 Luật Quản lý ngoại thương), và hàng phải được giám sát bằng phương tiện kỹ thuật suốt hành trình. Quá cảnh không có giấy phép bị phạt 30–40 triệu đồng với tổ chức và tịch thu hàng (Điều 22 Nghị định 169/2026/NĐ-CP).

Ô tô cũ bao nhiêu năm thì bị cấm nhập khẩu?

Ô tô, rơ moóc, sơ mi rơ moóc (trừ loại chuyên dùng), xe bốn bánh có động cơ, máy kéo đã qua sử dụng quá 05 năm tính từ năm sản xuất đến năm làm thủ tục nhập khẩu bị cấm; xe tay lái bên phải và xe bị đục sửa số khung, số máy cũng bị cấm, trừ ngoại lệ có xác nhận của nhà sản xuất (mục 15, 16 phần II Phụ lục I Nghị định 292/2026).